astrologie
Astrologie, in haar traditionele vorm, is een soort waarzeggerij gebaseerd
op de theorie dat de positie en beweging van hemellichamen (sterren, planeten,
zon en maan) op het moment van de geboorte een diepe invloed uitoefenen
op het leven van een persoon. In haar psychologische vorm is astrologie
een soort New Age-therapie om zichzelf beter te begrijpen en een personaliteitsanalyse
te maken (astrotherapie). In beide vormen gaat het om een uiting van magisch
denken.
Ivan Kelly (gerenommeerde Canadese professor psychologie), die heel wat kritische artikels over astrologie heeft geschreven, meent dat astrologie
niet relevant is om onszelf of onze plaats in het heelal te begrijpen. Moderne voorstanders van astrologie kunnen de onderliggende basis van astrologische associaties met aardse zaken niet verklaren, bieden geen plausibele uitleg ervoor en hebben niets van cognitieve waarde bijgedragen tot welk onderdeel ook van de sociale wetenschappen.
En toch wordt astrologie door miljoenen mensen geloofd en bestaat het al duizenden jaren. De oude Chaldeeërs en Assyriërs begonnen met astrologische waarzeggerij ongeveer drieduizend jaar geleden. Tegen 450 v.Chr. hadden de Babyloniërs de dierenriem met 12 tekens ontwikkeld, maar het waren de Grieken -van de tijd van Alexander De Grote tot hun verovering door de Romeinen- die de meeste fundamentele elementen voor de moderne astrologie hadden aangebracht. De verspreiding van de astrologie werd getemperd door de opkomst van het Christendom dat de nadruk legde op goddelijke tussenkomsten en vrije wil. Tijdens de renaissance won de astrologie aan populariteit, deels door de hernieuwde interesse voor wetenschap en astronomie. Christelijke theologen hebben nochtans de astrologie bestreden en in 1585 verbood paus Sixtus V haar zelfs. Tegelijkertijd ondermijnde het werk van Kepler en anderen de beginselen van de astrologie. De populariteit en ouderdom van de astrologie zijn uiteraard niet relevant voor het waarheidsgehalte ervan in welke vorm ook.
De meest populaire vorm van traditionele westerse astrologie is de zonne-astrologie die je kan vinden in de horoscopen van vele kranten. Een horoscoop is een astrologische voorspelling. De term wordt ook gebruikt om een map van de dierenriem op het moment van de geboorte te beschrijven. De dierenriem is verdeeld in twaalf zones van de hemel, elk genoemd naar het sterrenbeeld dat oorspronkelijk in die zone lag (Stier, Leeuw, enz.). De schijnbare banen van de zon, maan en de grote planeten lopen allemaal binnen de dierenriem. Omwille van de precessie van de eveningen (equinox), zijn de evenings- en zonnewendepunten elk ongeveer 30 graden naar het westen opgeschoven in de voorbije 2000 jaar. Dat betekent dat de sterrenbeelden in de dierenriem uit de oudheid niet meer overeenstemmen met de delen van de dierenriem die door hun tekens worden vertegenwoordigd. Kortom, was je op hetzelfde uur en op dezelfde dag van het jaar geboren 2000 jaar geleden, dan zou je een ander sterrenbeeld hebben gehad.
En eigenlijk zijn er dertien en geen twaalf sterrenbeelden:
De precessie van de evening wordt veroorzaakt door het feit dat de as van de rotatie van de aarde (die dag en nacht veroorzaakt) en de as van de omwenteling van de aarde rond de zon (die ons het jaar oplevert) niet parallel zijn. Ze zijn 23,5 graden verwijderd van het vormen van één lijn; m.a.w. de as van de rotatie van de aarde is schuin. Deze helling veroorzaakt ook de seizoenen, iets wat Ptolemeus begreep maar wat vele mensen zelfs vandaag niet begrijpen. Ptolemeus begreep dat de rotatieas van de aarde traag voortging of bewoog in een circel met een hoekstraal van 23,5 graden en een omlooptijd van ongeveer 26.000 jaar. Hij leidde dit af door zijn bevindingen te vergelijken met gegevens die de oude Sumeriërs 2000 jaar eerder hadden opgetekend. Hij begreep niet wat die precessie veroorzaakte maar begreep wel de beweging. We weten nu dat de zon ronddraait met een omlooptijd van ongeveer 30 dagen en dat dit ervoor zorgt dat de zon opbolt aan de evenaar. Dit veroorzaakt een torsie aan de top zoals de beweging van de dag- en nachtcyclus van de aarde. Er is ook een variate van 18,6 jaar die wordt veroorzaakt door de baan van de maan rond de aarde. De maan heeft dus ook een klein effect op de precessie. Maar de voornaamste oorzaak van de precessie van de evening is de opbolling aan de evenaar van de zon, en daarom is uw sterrenbeeld in de krant in de meeste gevallen één sterrenbeeld verwijderd van de moderne, huidige positie van de zon bij uw geboorte.
De moderne sterrenbeelden die hier worden opgenoemd worden nog ingewikkelder als hun grenzen die van de huidige sterrenbeelden zijn. Een mooiere manier om de sterrenbeelden te verdelen is het opdelen van de eclips in stukken van 30 graden zoals Ptolemeus deed, maar waarbij de stukken gecentreerd worden gehouden op de sterrenpatronen. Dit zou de tijdsinterval voor de sterrenbeelden op een dertigtal dagen brengen en het dertiende sterrenbeeld (Ophiuchus) uitsluiten, hoewel je huidige sterrenbeeld nog steeds een sterrenbeeld verwijderd zou zijn van de traditionele benoemingen.
De traditionele westerse astrologie kan worden opgedeeld in de tropische en de siderische variant (astrologen in niet-westerse tradities gebruiken andere systemen). Het tropische of zonnejaar wordt gemeten aan de hand van de zon en is de tijd tussen twee opeenvolgende lente-eveningen (365 dagen, 5 uur, 48 min, 46 sec). Het siderische jaar is de tijd die de aarde nodig heeft om rond te zon te draaien, gezien vanaf de sterren (365 dagen, 6 uur, 9 min, 9,5 sec). Het siderisch jaar is langer dan het tropisch jaar omwille van de precessie van de eveningen, d.w.z. de trage westwaartse beweging van de eveningspunten op de eclips met een snelheid van 50,27 boogseconden per jaar.
De siderische astrologie gebruikt als basis de huidige constellatie waarin de zon zich bevindt op het moment van geboorte; de tropische astrologie gebruikt een deel van 30 graden van de dierenriem als basis. De tropische astrologie is de meest populaire variant en schrijft z'n interpretatie toe aan de tijd van het jaar. Over het algemeen worden de onderlinge relatieve posities van de zon en de sterrenbeelden niet in aanmerking genomen. De siderische astrologie wordt door slechts een minderheid van de astrologen toegepast en baseert zich op de sterrenbeelden in de omgeving van de zon op het tijdstip van de geboorte.
Volgens sommige astrologen bewijzen de gegevens de stelling dat er een oorzakelijk verband is tussen hemellichamen en menselijke gebeurtenissen. Er wordt verwezen naar veelzeggende correlaties tussen astrologische sterrenbeelden en bv. atletiek. Maar zelfs een statistisch significante correlatie tussen x en y volstaat niet om redelijk te geloven in een oorzakelijk verband en nog minder voor een geloof in het feit dat x de oorzaak zou zijn van y. Correlatie is geen bewijs voor oorzakelijkheid; toch is deze denkwijze bijzonder aantrekkelijk voor verdedigers van astrologie. Bijvoorbeeld: “Bij 3458 soldaten kan Jupiter 703 keer worden gevonden, hetzij opkomend of culminerend toen ze werden geboren. Volgens de kansberekening zouden het er 572 moeten zijn. De kans op 703: een op een miljoen” (Gauquelin 1975). Laten we aannemen dat de statistische gegevens een duidelijke correlatie aantonen tussen het opkomen, culmineren en ondergaan van verschillende planeten en verschillende karakterkenmerken. Dan zou het nog verbazingwekkender zijn dat van alle biljoenen en biljoenen denkbare hemelbewegingen, er niet een hele hoop zouden zijn die significant correleren met tientallen gebeurtenissen of individuele karaktertrekken.
Verdedigers van astrologie merken bijzonder graag op dat de 'duur' van de menstruatiecyclus van een vrouw overeenstemt met de maanfases en dat de zwaartekrachtvelden van de zon en maan sterk genoeg zijn om eb en vloed te veroorzaken op aarde. Als de maan de getijden kan beïnvloeden, dan moet de maan toch ook een mens kunnen beïnvloeden. Maar in welke mate is een mens analoog aan de getijden? We worden eraan herinnerd dat het menselijk leven ontstond in een vruchtzee en dat het menselijk lichaam voor 70 procent uit water bestaat. Indien oesters hun schelpen openen en sluiten in overeenstemming met de getijden die op hun beurt gehoorzamen aan de electromagnetische krachten en zwaartekrachten van zon en maan, en als mensen vol water zitten, dan is het toch duidelijk dat de maan mensen ook moet beïnvloeden? Dit mag voor sommigen dan al duidelijk zijn, het bewijs voor deze maaneffecten ontbreekt.
Astrologen leggen de nadruk op het belang van de posities van de zon, maan, planeten, enz. op het tijdstip van onze geboorte. Maar het geboorteproces is niet iets dat plots gebeurt. Er is geen bepaald moment waarop een persoon wordt geboren. Het feit dat een of andere officiële persoon het uur van de geboorte noteert is niet relevant. Kiezen ze het moment dat het water breekt? Het moment van de eerste wee? Wanneer het eerste haar of teennagel zichtbaar is? Wanneer de laatste teennagel of haar de laatste millimeter van de vagina passeert? Wanneer de navelstreng wordt doorgesneden? Wanneer de eerste adem wordt gehapt? Of gebeurt de geboorte op het moment dat de arts of verpleegster naar het uurwerk kijkt om het tijdstip van geboorte op te schrijven?
Waarom is de begintoestand belangrijker voor de persoonlijkheid en het karakter van een persoon dan alle daaropvolgende toestanden? Waarom wordt het tijdstip van de geboorte gekozen en niet het ogenblik van de bevruchting? Waarom worden andere begintoestanden zoals de gezondheid van de moeder, de plaats van bevalling, felle lichten, duistere kamer, achterzetel van een wagen, enz., niet belangrijker dan de vraag of Mars opkomend, ondergaand, culminerend of fulminerend is? Waarom wordt de planeet aarde zelf - het meest nabije groot object in het zonnestelsel- niet beschouwd als een grote invloed op wie we zijn en wat we worden? Buiten de zon, maan en een toevallig passerende komeet of asteroïde, bevinden de meeste planeten zich op zo'n verre afstand van ons dat elke invloed die ze zouden kunnen hebben op wat dan ook op onze planeet hoogstwaarschijnlijk teniet zou worden gedaan door de invloed van andere dingen hier op aarde.
Niemand zou ooit beweren dat om het effect van de maan op de getijden of aardappelen te begrijpen, het nodig is om de begintoestand te begrijpen van de singulariteit die de Big Bang voorafging, of de posities van de sterren en planeten op het moment dat de aardappel werd geoogst. Als je wil weten wat het laagtij morgen zal zijn, dan moet je niet weten waar de maan was toen de eerste oceaan of rivier werd gevormd, of de oceaan eerst kwam en dan de maan of omgekeerd. De begintoestanden zijn minder belangrijk dan de huidige omstandigheden om de huidige effecten te begrijpen op rivieren en groenten. Als dit waar is voor de getijden en planten, waarom zou het dan niet waar zijn voor mensen?
Ten slotte zijn er verdedigers van astrologie die wijzen op de correctheid van professionele horoscopen. Ze zeggen dat astrologie “werkt,” maar wat betekent dat? Fundamenteel komt zeggen dat astrologie werkt erop neer dat er een hoop tevreden klanten zijn en dat iemand elke gebeurtenis op een grafiek kan plaatsen. Het betekent niet dat astrologie in staat is accurater menselijk gedrag of gebeurtenissen te voorspellen dan door gewoon geluk. Er zijn heel wat tevreden klanten die geloven dat hun horoscopen hen precies beschrijven en dat hun astroloog hen goede raad geeft. Dit bewijst astrologie niet maar bewijst wel het Forer-effect en vooringenomenheid. Goede astrologen geven goed advies, maar dat bekrachtigt astrologie nog niet. Er zijn heel wat studies verricht die hebben aangetoond dat mensen selectief beginnen te denken om toch maar in een grafiek te passen die hen werd gegeven en overeenstemt met hun eigen mening over zichzelf en hun grafieken. Veel beweringen over sterrenbeelden en persoonlijkheden zijn vaag en zouden voor heel wat mensen passen die niet tot hetzelfde sterrenbeeld horen. Zelfs professionele astrologen, waarvan velen laatdunkend doen over zonnebeeldenastrologie, kunnen slechts met geluk een juiste horoscoop kiezen. Toch behoudt astrologie haar populariteit, ondanks het feit dat er nauwelijks enig wetenschappelijk bewijs voor bestaat. Zelfs de voormalige presidentsvrouw van de Verenigde Staten, Nancy Reagan, en haar man Ronald raadpleegden een astroloog toen hij het land leidde, wat nogmaals aantoont dat astrologen meer invloed hebben dan de sterren.
Zie ook: kosmobiologie en magisch denken