Atlantis is een legendarisch eiland in de Atlantische Oceaan, ten westen van Gibraltar, dat in de zee zonk na een gewelddadige vulkaanuitbarsting en de daarmee gepaard gaande vloedgolven, 9000 jaar voordat Plato er over schreef in zijn Timaeus en Critias. In een discussie over utopische samenlevingen, zegt Plato dat Egyptische priesters Solon vertelden over Atlantis. Plato beschreef niet meer een bestaande plaats dan dat zijn allegorie over de grot een echte grot beschreef. Met het verhaal over Atlantis wil men een morele boodschap plaatsen in een discussie over ideale samenlevingen, één van Plato's favoriete onderwerpen. Het feit dat gedurende 9000 jaar niemand in Griekenland een gevecht tussen Athene en Atlantis had vermeld, zou voldoende te kennen moeten hebben gegeven dat Plato niet over een bestaande plaats of gevecht sprak. Niettemin wordt Plato vaak aangehaald als eerste bron voor het bestaan van een plaats met de naam Atlantis. Dit is wat de Egyptische priester aan Solon zou hebben verteld:

Vele grote en wonderlijke daden kennen we van uw land in onze geschiedenissen. Maar één ervan overtreft alle andere in grootheid en heldhaftigheid. Deze geschiedenissen vertellen over een grote macht die ongeprovoceerd een raid uitvoerde tegen heel Europa en Azië en waaraan uw stad een einde maakte. Deze macht kwam uit de Atlantische Oceaan, want in die dagen was de oceaan bevaarbaar; en er was een eiland voor de straten die u Hercules' zuilen noemt, het eiland was groter dan Lybië en Azïe samen en was de weg naar andere eilanden, en langs deze kan je gaan naar het tegenoverliggende continent dat de ware oceaan omringt; want deze zee in de Straat van Hercules is slechts één haven met een enge toegang, maar dat ander is een echte zee en het omringende land mag waarlijk een grenzeloos continent worden genoemd.

Op dit eiland van Atlantis was er een groot en wonderbaar rijk dat over het hele eiland heerste en ook over verschillende andere eilanden en over delen van het continent. Bovendien hadden de mensen van Atlantis delen van Lybië onderworpen, van de zuilen tot zelfs Egypte en van Europa tot aan de Tyrrheense Zee. Deze enorme macht, in één samengebracht, wou ons land en uw land en de hele regio binnen de straten onderwerpen; en dan, Solon, kwam jouw land in actie met al haar moed en kracht bij alle mensen. Ze blonk uit in moed en militaire kunde en was de leider van de Grieken. En wanneer de anderen haar ontvielen en ze er alleen voor stond, na het grootste gevaar te hebben getrotseerd, versloeg ze de invallers en vermeed zo de slavernij voor wie nog niet onderworpen was en bevrijdde genereus alle anderen onder ons die zich binnen de zuilen bevinden. (Timaeus)

Het verhaal doet denken aan wat Athene deed tegen de Perzen in het begin van de 5e eeuw voor Christus, maar de strijd met Atlantis vond naar verluidt plaats in de 8e of 9e millenium voor Christus. Elke student geschiedenis weet wel dat Athene in 9000 voor Christus ofwel onbewoond was ofwel bevolkt werd door heel primitieve mensen. De toenmalige lezers van Plato vonden dit niet erg omdat zij begrepen dat hij geen historisch overzicht gaf van een echte stad. Aannemen dat er een link is tussen de Ilias en Odyssee van Homerus en Timaeus van Plato, zoals vele gelovers in Atlantis doen, is werkelijk absurd. En wie denkt dat we net zoals Schliemann Troje op een dag de code van Plato zullen kraken en Atlantis vinden, zoekt een analogie die er helemaal niet is. Het was niet Plato's bedoeling om verhalen te vertellen maar om verhalen te maken die morele lessen verschaften. Wat kunnen we nu verder van deze geleerden verwachten? Een zoektocht naar het graf van Cecrops, de eerste koning van Athene met een slangenstaart? De ontdekking van de ware drietand van Poseidon?

Heel wat mensen hebben de mythische plaats gesitueerd in het midden van de Atlantische oceaan, in Cuba, de Andes en op tientallen andere plaatsen. Sommigen zeiden dat het oude Thera Atlantis was. Thera is een vulkanisch Grieks eiland in de Egeïsche Zee dat werd verwoest door een vulkaanuitbarsting in 1625 voor Christus. Tot dan werd het geassocieerd met de Minoïsche beschaving op Kreta.

Voor velen is Atlantis niet alleen een verloren continent. Het is een verloren wereld. De Atlantiden waren buitenaardse wezens die zichzelf vernietigden met kernwapens of een ander buitengewoon krachtig toestel. Atlantis was een plaats met een vergevorderde beschaving en technologie. Lewis Spence, een Schotse mytholoog die gebruik maakte van "inspiratie" in plaats van wetenschappelijke methodes, schijft Cro-Magnon grotschilderingen in Europa toe aan verstoten Atlantiden (Feder, 130). Helena Blavatsky en de theosofen van de laat 19e eeuw kregen het idee dat de Atlantiden vliegtuigen en springstoffen hadden uitgevonden en buitenaardse tarwe teelden. De theosofen vonden ook Mu uit, een verloren continent in de Stille Oceaan. Psychisch genezer Edgar Cayce beweerde dat hij een psychische kennis had gehad van Atlantische teksten die hem hielpen bij zijn voorspellingen en genezingen. J.Z. Knight meent dat Ramtha, de geest die ze kanaliseert, uit Atlantis komt.

De ernstige onderzoeker naar de mythe van Atlantis moet het boek Atlantis: the Antediluvian World (1882) van Ignatius Donnelly's lezen. Net zoals auteurs als Von Däniken, Velikovsky en Sitchin, neemt Donnelly aan dat het verhaal van Plato waar is. Een groot deel van de populariteit van de mythe van Atlantis is echter toe te schrijven aan populaire schrijvers als J.V. Luce (The End of Atlantis, 1970) en Charles Berlitz, de man die de Bermuda-driehoek en de ark van Noah populair maakte. Zijn Doomsday, 1999 A.D. (1981) is vergezeld van kaarten van Atlantis en tekeningen van J. Manson Valentine. Graham Hancock doet heel wat om de traditie levend te houden van "alternatieve" en "speculatieve" geschiedenis en archeologie die één enkele bron zoekt voor oude beschavingen. Wetenschappers en de BBC hebben geen hoge dunk van de pogingen van meneer Hancock.

Atlantis en de buitenaardse wezens

Deze "alternatieve" archeologen menen dat de Atlantiden de Egyptenaren en Meso-Americanen geleerd hebben piramides te bouwen, te schrijven, enz. en halen net als Von Däniken aan dat oude beschavingen een gemeenschappelijke bron hebben. Of het nu om Atlantiden of buitenaardse wezens gaat, we kunnen enkel spreken van een gemeenschappelijke bron voor oude beschavingen indien je selectief de geleidelijke en lange ontwikkeling van die gemeenschappen naast je neerlegt. Je moet dan ook vergeten dat het schrift van de Egyptenaren niets gemeen heeft met dat van de Maya's en vice-versa, en dat het doel van hun piramides verschillend was. De Meso-Americansen begroeven zelden of nooit iemand in hun piramides; ze werden hoofdzakelijk gebouwd voor godsdienstige rituelen en offers. De Egyptenaren bouwden hun piramides enkel als grafsteen of als monument op een grafsteen. Waarom zouden buitenaardse wezens of Atlantiden niet dezelfde schrifttechnieken aan beide culturen hebben aangeleerd? En waarom leren ze het bouwen van trappenpiramiden in Meso-Amerika, een techniek die de Egyptenaren niet gebruikten? Als je ook de mislukkingen van de vroege piramidebouwers en hun duidelijke ontwikkeling zoals de ontwikkeling van de graven met verschillende kamers naast je neerlegt, dan zou je niet-kritische geesten kunnen overtuigen van het feit dat Gizeh niet had kunnen worden gebouwd zonder buitenaardse hulp.

Ten slotte zou men zich moeten afvragen waarom Plato de Atlantiden als arrogante oorlogsstokers omschreef als ze toch zulke technologische genieën waren die hun wijsheid met de hele wereld deelden?

Jammer voor de New Age Atlantiden, maar er is geen enkel geloofwaardig en overtuigend archeologisch of geologisch bewijs voor Atlantis of Mu. Dat heeft echter honderden mensen niet tegengehouden om toch maar theorieën van het tegendeel op te stellen. Om Whitehead te parafraseren: het geloof in Atlantis, de oude en grote beschaving, is niet meer dan een voetnoot bij Plato.