Het Barnum-effect is de naam voor een soort subjectieve bevestiging waarbij een persoon in algemene beweringen een persoonlijke inhoud vindt die voor hem persoonlijk geldig is.

Bijvoorbeeld:

U hebt het nodig dat andere mensen u graag zien en u bewonderen, maar toch blijft u kritisch op uzelf. Hoewel u enkele zwakheden hebt in uw persoonlijkheid, kunt u die doorgaans goed compenseren. U hebt een aanzienlijk ongebruikt talent dat u nog niet tot uw voordeel hebt gebruikt. Soms twijfelt u serieus of u de juiste beslissing hebt genomen of het juiste hebt gedaan.

Als het lijkt alsof deze zinnen uit een astrologieboekje komen van een krantenkiosk, dan is dat omdat het ook zo is. Dergelijke beweringen worden soms Barnum-verklaringen genoemd en ze zijn een doeltreffend onderdeel van het repertoire van om het even wie zich bezig houdt met lezingen: astrologen, handpalmlezers, paranormalen, enzovoort.

Als de verklaringen verschijnen in een persoonlijkheidsbeschrijving waarvan men gelooft dat die voor zichzelf werd geschreven, dan bevestigt men vaak de juistheid van die verklaringen en wordt tevens het instrument bevestigd dat werd gebruikt om die verklaringen te verkrijgen. Als Barnum-verklaringen als juist worden verklaard wanneer ze kwamen van een paranormale lezing, dan worden ook de paranormale krachten van het medium als echt verklaard.

Het Barnum-effect is een uitdrukking die werd uitgevonden door de Amerikaanse psycholoog Paul Meehl (1920-2003), uit eerbied voor de reputatie van circusman P. T. Barnum, die als meester van psychologische manipulatie de trucs van mediums openbaar maakte.