Een bijgeloof is een vals geloof gebaseerd op onwetendheid (bijv. als we niet op drums kloppen tijdens een zonsverduistering, dan zal de duivelse demon de zon niet teruggeven), angst voor het onbekende (bijv. als we deze kip niet slachten op de juiste wijze en het braden volgens de traditie terwijl we de juiste incantaties prevelen, dan zal het niet regenen, zullen onze gewassen niet groeien en zullen we van de honger omkomen), vertrouwen in magie (bijv. als ik speeksel of modder doe op mijn geprezen kind, dan zullen de gevolgen van het boze oog worden tegengegaan), vertrouwen in toeval (als ik dit boek willekeurig open en mijn vinger laat vallen op om het even welk woord, dan zal dat woord mijn toekomst bepalen), of andere valse opvattingen over oorzaak en gevolg (bijv. homeopathie, therapeutische aanraking, vitalisme, of dat ik geluk zal hebben als ik een konijnepoot draag of ongeluk als een zwarte kat mijn weg kruist).

De willekeurige kracht van de natuur is duidelijk. Zolang mensen al geluiden en instrumenten maken, werden magische methoden ontworpen om de natuurkrachten en de dagelijkse zaken van leven en dood te kunnen beheersen. Goed en kwaad zal ons overkomen zonder rijm of rede. We vinden geesten of begrijpelijke krachten uit die ons goed geluk en ongeluk veroorzaken. We vinden manieren uit om ze te bedaren of te sturen. Heel wat door ons verzonnen bijgeloof leek te werken omdat we niet wisten hoe we ze op correcte wijze moesten beoordelen. Er zijn heel wat gevallen van selectief denken die tot een bijgeloof kunnen leiden dat bijvoorbeeld iets goed geluk of ongeluk brengt. De "vloek van Pele" is een perfect voorbeeld van dit soort bijgeloof. Volgens een webstek gewijd aan de mythe van de Hawaïaanse godin Pele:

Het is algemeen bekend bij de inwoners van het eiland Hawaii dat er een vloek rust op wie een steen neemt van de lavastenen van Pele. Er wordt gezegd dat hij die een lavasteen neemt, iets van Pele neemt en er ongeluk door zal krijgen. Vroeger werd gezegd dat die persoon door de vloek zou sterven, nu is er enkel ongeluk in het verschiet.

Elke dag krijgt het Volcanoes National Park van Hawaii diverse stenen van mensen die ze naar huis meenamen maar teruggaven omwille van het ongeluk dat ze sindsdien ervaarden. Vele van deze mensen denken dat er een oorzakelijk verband is tussen het nemen van de stenen en het ervaren van ongeluk omdat het ongeluk kwam na het wegnemen van de stenen. Uiteraard zouden ze ook ongeluk hebben kunnen ervaren zonder de stenen te hebben weggenomen van het park. Of ze zouden niet veel aandacht besteed aan het "ongeluk" mochten ze niet gehoord hebben dat er een vloek rustte op wie de stenen wegnam. Dergelijke mensen denken niet na over het feit dat niemand door het leven gaat zonder "ongeluk" en de kans dat na het nemen van de stenen niets slechts zou gebeuren in hun leven nihil is. Bovendien weet niemand hoeveel mensen stenen hebben meegenomen en geen verandering zagen in hun geluk. Die mensen verwittigen het park uiteraard niet over het gebrek aan ongeluk. Evenmin zullen zij die speciaal geluk hebben ervaren na het wegnemen van de stenen dat niet van de daken schreeuwen aangezien het illegaal is om stenen als souvenir mee naar huis te nemen. Selectieve perceptie, selectief geheugen, post hoc-redeneringen en de neiging tot voorkeur voor bevestiging zullen het bijgeloof nog versterken.

Van atleten is geweten dat ze bijzonder bijgelovig zijn. Ze houden zich voor de wedstrijd bezig met irrationele rituelen zoals bidden tot de almachtige opdat hun team zou winnen of het eten van kip om meer goede slagen te krijgen (honkbalspeler Wade Boggs). Vele atleten houden aan bijgeloof door hun kleren niet te wassen na een gewonnen wedstrijd of door het dragen van bepaalde nummers. Sommigen dragen een talisman zoals een heilig medaillon of een klavertje vier. Ze geloven in "geluks"shirts of -knuppels.

Ook gokkers zijn uitermate bijgelovig. Ze geloven vaak dat een fruitmachine "aan de beurt is" of dat een bepaalde machine hun "geluksmachine" is.

Bijgeloof is universeel. Elke cultuur heeft z'n irrationele oorzakelijke overtuigingen, maar sommige culturen overdrijven zelfs in de 21e eeuw met bijgeloof. Zo worden in India, een land met heel wat bijgeloof, heel vaak astrologen geraadpleegd.*

Chinezen zijn heel bijgelovig, vooral wat betreft getallen.

Sommige Chinese gokkers vermijden zelfs bepaalde nummers van hotelkamers zoals "58" (klinkt als "zal niet helpen" in het Kantonees) of "4" (klinkt als "sterven" in het Kantonees) en kiezen positieve nummers van hotelkamers zoals "18" (klinkt als "zal zeker helpen" in het Kantonees) of "84" (klinkt als "helpt tot de dood" in het Kantonees).*

Vier is een ongeluksgetal in Japan, Korea en Hawaii. Het woord voor 4, shi, klinkt net als het woord voor dood.

Voor vele mensen in de westerse wereld is dertien een ongeluksgetal. Anderen beschouwen het dan weer als een geluksgetal.

Heel wat beroepen hebben hun eigen bijgeloof ontwikkeld maar we hebben hier geen plaats om ze allemaal op te sommen. Dat zou immers ongeluk veroorzaken ;-)

De belangrijkste drijvende krachten achter bijgeloof zijn onwetendheid en angst voor het onbekende of onvoorspelbare. Bijgeloof geeft ons de illusie dat we gebeurtenissen kunnen beheersen die we niet begrijpen. Met ons bijgeloof en onze bijgelovige acties proberen we zaken te beheersen die niet eens beheersbaar zijn.

Vele gelovigen beweren terecht dat ander godsdiensten vol bijgeloof zitten. De basis van de ene godsdienst wordt vaak als zuiver bijgeloof beschouwd door de andere godsdienst. Godsdienstig bijgeloof doet ons geloven dat we controle hebben over belangrijke zaken van leven en dood. Het enige dat we moeten doen is bidden of psalmen zingen of met onze veren in de juiste richting wijzen en we kunnen de dood en ziekte overwinnen, goed geluk verkrijgen en het kwaad bestrijden. We hebben onzichtbare bondgenoten in de hemel, de lucht en op aarde. We kunnen een beroep doen op hem wanneer het moeilijk wordt. Zij geven ons kracht en we voelen er ons sterk door, tenminste tot de volgende tsunami enkele duizenen onvermoede mensen doodt op een paar uur tijd. Natuurlijk zijn we zo slim dat we bijgeloof hebben om het falen van ons bijgeloof te verklaren. We voerden het ritueel niet correct uit of we hadden onvoldoende vertrouwen in onze geesten of we waren te slecht om bescherming te verdienen of we plaatsen een komma op de verkeerde plaats in de transcriptie van onze heilige schriften.

Soms bevat bijgeloof een greintje waarheid. Bijvoorbeeld, het geloof dat een emotie van een zwangere vrouw invloed kon hebben op de foetus werd als bijgeloof afgeschreven in het begin van de twintigste eeuw. Nu is men ervan overtuigd dt een foetus aanmerkelijk kan worden beïnvloed door de psychische en emotionele ervaringen van de moeder. En als je de zigeunervrouw gelooft die voorspelde dat je op de leeftijd van 43 jaar zou sterven, dan zou jouw angst weleens kunnen bijdragen tot een vroege dood waardoor de voorspelling bewaarheid wordt.