Conditionering, ook gekend als klassieke conditionering of Pavloviaanse conditionering, is een vorm van opbouw van gedrag en verwachting gebaseerd op de associatie-ervaring tussen een stimulus en een respons.

De ontdekking van het conditioneringsmechanisme wordt toegeschreven aan de Russische wetenschapper en Nobelprijswinnaar Ivan Petrovich Pavlov. Hij ontdekte dat honden geconditioneerd kunnen worden zodat ze kwijlen wanneer er een niet-voedselstimulus aanwezig is die ze geleerd hebben te associëren met voedsel. Als Igor voedsel brengt en in z'n handen klapt vooraleer de hond te voeden, dan zal de hond uiteindelijk kwijlen wanneer Igor binnenwandelt in de kamer of wanneer de hond handgeklap hoort.

Een respons op conditionering kan onvrijwillig zijn, zoals in het geval van het kwijlen, en het kan onbewust zijn zoals in het geval van verwachten dat men door het volgen van het advies van een arts geholpen zal worden.

Het boek The Psychology of Transcendence (1981) van psycholoog Andrew Neher verklaart diverse mystieke, paranormale en occulte ervaringen als het resultaat van conditionerende effecten. Het boek van Neher kan mensen helpen begrijpen wat ze meemaken zonder zich belachelijk te voelen. Neher merkt op dat vele mensen worden gedreven naar transcendentie door de hoop dat er iets meer is dan dit gewone bestaan. Een beetje onwetendheid over fysiologie en conditionering maakt ons kwetsbaar voor wie transcendentie aanbiedt via dromen, geneesmiddelen, visualisatietechnieken, meditaties, diëten, enz. Neher verklaart hoe dergelijke geconditioneerde ervaringen begrepen moeten worden in hun culturele context. Zijn boek kan mensen helpen begrijpen dat er naturalistische verklaringen kunnen zijn voor hun buitengewone ervaringen zonder daarbij het gevoel te krijgen dat de waarde van hun ervaringen werd gebagatelliseerd.

Klassieke conditionering wordt "verondersteld het voornaamste mechanisme te zijn voor het placebo-effect ... wat geleerd moet worden vooraleer het zichzelf kan manifesteren..." (Bausell 2007: 131). Honden die morfine toegediend worden, beginnen te kwijlen en kunnen geconditioneerd worden om te beginnen kwijlen bij elke injectie, of die morfine bevat of niet. Bij een klassiek placebo wordt met een injectienaald een zoutoplossing of andere inerte stof toegediend. Wanneer conditionering gecombineerd wordt met het verlangen en de motivatie voor genezing, dan wordt het placebo-effect versterkt voor zowel actieve als inerte stoffen.

Heel wat mensen dnken dat het placebo-effect zich louter "in het hoofd afspeelt", maar dat is niet méér waar dan dat de fysiologische reacties van mensen op alcohol of een geneesmiddel louter in hun hoofd zouden zitten. Mensen kunnen geconditioneerd worden "om op placebo's te reageren door herhaalde toedieningen van actieve geneesmiddelen" (Bausell 2007: 132).

Donald D. Price, een expert in pijn, heeft aangetoond dat conditionering en verwachting grondig de pijnervaring en pijnvermindering beïnvloeden (Price et al. 1999, 2005). R. Barker Bausell speculeert dat aangezien de grootste troef van beoefenaars van aanvullende en alternatieve geneeskunde het geven van hoop is (2007: 294), "zulkte therapieën niets meer kunnen opleveren dan de verwachting dat ze pijn zullen verminderen door gedetailleerde verklaringen, beloftes en ceremonieën" (p. 149). Hij merkt ook op dat de pijnstillende middelen die onze artsen voorschrijven een pak aan doeltreffendheid winnen dankzij onze vroegere ervaringen en verwachtingen.

Ten slotte, Martina Amanzio et al. (2001) toonde aan dat "ten minste een deel van de fysiologische basis voor het placebo-effect opioïde van aard is" (Bausell 2007: 160). Dat betekent dat we geconditioneerd kunnen worden om chemische stoffen als endorfines, catecholamines, cortisol en adrenaline vrij te geven. Een reden waarom mensen pijnvermindering melden van acupunctuur is dat het een placebo is dat het opioïde systeem stimuleert.