Cryptomnesie betekent letterlijk 'verborgen geheugen'. De term werd bedacht door professor psychologie Théodore Flournoy (1854-1921) en wordt gebruikt om de bron te verklaren van ervaringen waarvan mensen geloven dat ze origineel is maar die eigenlijk gebaseerd is op herinneringen van gebeurtenissen die ze vergeten zijn. Het lijkt waarschijnlijk dat de meeste gevallen van zogenoemde terugkeer naar een vorig leven via hypnose louter verzinsels zijn die gevoed zijn door cryptomnesie. Een voorbeeldje: de hypnotische herinneringen van Virginia Tighe over Bridey Murphy uit Cork, Ierland (Bridie Murphey Corkell) zijn, als ze al niet zuiver bedrog zijn, hoogstwaarschijnlijk herinneringen van gebeurtenissen die in dit leven voorvielen maar die ze vergeten was. Op dezelfde manier zijn de herinneringen "uit een vorig leven" van Ann Evans, verkregen onder hypnose door Arnall Bloxham, bijna met zekerheid onbewust gegenereerde verhaaltjes.

Cryptomnesie kan ook verklaren hoe het duidelijke plagiaat van mensen als Helen Keller of George Harrison van the Beatles eigenlijk gevallen kunnen zijn van verborgen herinneringen. Harrison wou helemaal geen plagiaat plegen toen hij het "He's So Fine" van The Chiffons overnam in "My Sweet Lord." Evenmin wou Keller plagiaat plegen op Margaret Canby's "The Frost Fairies" toen ze "The Frost King" schreef. In beide gevallen kan het eenvoudigweg liggen aan het feit dat ze geen bewuste herinnering hadden aan hun ervaring met de werken in kwestie.

Het eerste vermelde geval van cryptomnesie viel voor in 1874. Het ging om William Stanton Moses, een medium die tijdens een séance beweerde dat hij in contact stond met de geesten van twee broers die kort daarvoor in India waren overleden. De overlijdens werden bevestigd maar "verder onderzoek toonde aan dat het overlijdensbericht zes dagen vóór de séance in een krant had gestaan en dat in de séance niets meer werd verteld dan wat er in het overlijdensbericht had gestaan".*