Elektrogevoeligen zijn mensen die lijden aan verschillende fysische en psychologische aandoeningen die volgens hen zouden veroorzaakt worden door elektromagnetische straling (EMS) van gewone huishoudtoestellen, radio’s, televisietoestellen, mobiele telefoons, Wi-Fi, beeldschermen, hoogspanningslijnen en nog veel andere bronnen. De term omschrijft zichzelf maar heeft verder geen medische betekenis.

Dubbelblinde studies met controlegroep hebben herhaaldelijk aangetoond dat deze elektrogevoeligen het verschil tussen  echte en nep elektromagnetische velden (EMV) niet kunnen voelen. Zo voerde een Noors onderzoeksteam in 2007  tests uit met 65 paren van nep en mobiele-telefoonfrequenties  (RF). “De toename aan pijn of ongemak in RF-sessies was 10,1 en in nep-sessies 12,6. (P = 0,30). Veranderingen in hartslag of bloeddruk waren niet gerelateerd aan het type blootstelling (P = 0,30-0,88). De studie leverde geen bewijzen op dat RF-velden van mobiele telefoons hoofdpijn of ongemak veroorzaakten of een invloed hadden op fysiologische variabelen. De meest waarschijnlijke verklaring van de symptomen was een nocebo-effect.

Er zijn elektrogevoeligen die geloven dat hun kanker door EMS werd veroorzaakt. Het is zeer onwaarschijnlijk dat het soort dingen die elektrogevoeligen angst inboezemen ook echt kanker veroorzaakt. Alle elektromagnetische straling bestaat uit fotonen. De energie (en dus ook de schadelijkheid) van een foton is evenredig met zijn frequentie. “Ruwweg één miljoen fotonen door een elektrische leiding uitgestraald hebben evenveel energie als één foton uit een microgolfoven, en ongeveer duizend fotonen uit een microgolfoven hebben een energie gelijk aan één foton van zichtbaar licht. “ (Lakshmikumar 2009). Van ioniserende straling weten we dat ze slecht is voor de gezondheid “omdat ze chemische bindingen zoals in DNA-moleculen kunnen verbreken” (Trottier 2009). “De fotonische energie van een mobiele telefoon EMV is 10 miljoen maal zwakker dan de laagste energie van ioniserende straling” (Trottier 2009). Het is dus uiterst onwaarschijnlijk dat onze gsm’s, microgolfovens, computers en andere elektronische apparaten kanker veroorzaken.

Ondanks de overtuigende wetenschappelijke bewijzen tegen het idee dat elektronische hebbedingetjes hoofdpijn, misselijkheid, Alzheimer of stress veroorzaken, bestaan er in verschillende landen georganiseerde bewegingen om de wereld de gevaren van EMS diets te maken. Zo bestaat in de Verenigde Steten het EMR Policy Institute . Er is ook zoiets als het Bioinitiative Report, de webstek van Cindy Sage van Sage Associates, een firma die zich bezig houdt met milieuadviezen, gevestigd in Santa Barbara, Californië. The Bioinitiative Report verzamelt handtekeningen voor de volgende petitie:

Wij, ondergetekenden, vinden dat de huidige regeringsnorm het publiek onvoldoende bescherming biedt tegen de ongezonde effecten van elektromagnetische straling (EMS) voortkomende van apparaten zoals elektriciteitsleidingen, mobiele telefoons en draadloze internet apparatuur en de daarmee verbonden antennes, TV- en radiozendmasten alsook radar.

De meeste van de bestaande normen voor dit soort straling zijn één tot vierduizend keer te mild om mensen voorzichtigheidshalve te beschermen tegen de ongunstige gezondheidseffecten gaande van de ziekte van Alzheimer en andere neurodegeneratieve ziekten, voortplantingsproblemen, slaapvermindering, leer- en geheugenproblemen, verminderd lichamelijk vermogen om schade te herstellen, invloed op de immuniteit, kanker en elektrohypergevoeligheid.

De petitie besluit met de bewering dat er wetenschappelijk bewijsmateriaal bestaat voor hun idee dat vele aspecifieke symptomen toe te schrijven zijn aan elektromagnetische velden.  Dan worden, tenminste volgens de opinie van Sage en vennoten, de normen van blootstelling opgesomd. Volgens Sage zijn de “snelst toenemende milieuverontreinigingen van vandaag de elektromagnetische velden inclusief de radiofrequentie straling”. Ze lanceert nog allerlei andere angstaanjagende beweringen die helemaal niet overeenkomen met het beschikbare overtuigende  bewijsmateriaal, onder andere dat “mobiele telefoons genoeg straling verspreiden die tot DNA-beschadiging kan leiden”. Misschien heeft ze wel die YouTube video gezien waarop enkele individuen laten zien hoe je popcorn kan maken met gsm’s. (Als je wil weten hoe ze het konden doen, kan je naar dit filmpje kijken.)

In Groot-Brittannië houdt Powerwatch zich sinds 1988 bezig met de verkoop van EMV-meetapparatuur en promoten ze het idee dat elektromagnetische velden schadelijk zijn voor de gezondheid. In Frankrijk hebben verschillende gemeenten al herhaaldelijk protesten geuit tegen zendmasten en voeren ze campagne tegen draadloos internet.* Een groep die zichzelf omschrijft als elektrogevoelig hebben zich in de Drôme vallei in het zuiden van Frankrijk gevestigd om zich te beschermen tegen de alomtegenwoordige radiostraling van de steden. Ze beweren dat hun caravancamping een elektromagnetisch “schuiloord” is. Ze hebben hun caravans met metaalfolie omwikkeld om zichzelf tegen de dodelijke elektromagnetische velden te beschermen. De vrouwen dragen sjaals met metaalvezels en aluminium capes. Terwijl er natuurlijk niet het minste bewijs is dat metalen schilden (of aluminiumfolie hoedjes...) ook maar enige bescherming bieden tegen fysieke of psychologische aandoeningen veroorzaakt door elektromagnetische bronnen.

De National Research Council (NRC) heeft zich meer dan drie jaar bezig gehouden met het doornemen van meer dan 500 studies die over een periode van 20 jaar werden uitgevoerd en hebben geen enkel sluitend bewijs gevonden dat elektromagnetische velden schadelijk zouden zijn voor de mens. De voorzitter van het NRC-panel, neurobioloog Dr. Charles F. Stevens, zegt dat “onderzoek op geen enkele overtuigende manier heeft aangetoond dat elektromagnetische velden in huizen gezondheidsproblemen zouden veroorzaken en uitgebreide laboratoriumtesten hebben aangetoond dat elektromagnetische velden niet schadelijk zijn voor de cel op een manier dat ze de menselijke gezondheid zou kunnen schaden.”*

De Zweedse Vereniging voor Elektrogevoeligen onderhoudt een website met een lijst van ondersteunende groepen in 13 landen.

In 1997 publiceerde The New England Journal of Medicine de resultaten van de grootste en meest gedetailleerde studie over het verband tussen elektromagnetische velden en kanker ooit. Dr. Martha S. Linet, directeur van de studie, zegt: “We vonden geen evidentie dat de niveaus van elektromagnetische velden  in huizen het gevaar voor leukemie bij kinderen zou verhogen.” De studie duurde 8 jaar en hield zich bezig met het meten van de blootstelling aan elektromagnetische  velden van nabije hoogspanningslijnen. Een groep van 638 kinderen onder de 15 met acute lymphoblastische leukemie werd vergeleken met een groep van 620 gezonde kinderen. “De onderzoekers maten elektromagnetische  velden in alle huizen waar de kinderen hadden geleefd in de vijf jaar voorafgaand aan de ontdekking van hun ziekte alsook in de huizen waar hun moeders leefden tijdens hun zwangerschap.”

Zo’n bewijsmateriaal is natuurlijk van weinig belang voor wie overtuigd is van de schadelijkheid van elektromagnetische velden voor onze gezondheid.

Als je maar naar genoeg studies kijkt vind je er altijd wel enkele die jouw idee lijken te ondersteunen, hoe verkeerd het dan ook is. Omdat nu eenmaal een groot aantal mensen erop gebrand is om aan te tonen dat er een verband is tussen elektromagnetische velden en ziekte ligt het voor de hand dat er steeds weer onderzoeken zullen worden gevonden die hun standpunt lijken te ondersteunen. Zo vond bijvoorbeeld in Zweden een onderzoeksteam in 2006 dat er een verhoogd risico voor hersentumoren werd gevonden bij mensen die gebruik maakten van gsm’s of draadloze telefoons. De studie was van kleine omvang en werkte met zelf rondgedeelde vragenlijsten. Aan de andere kant vond een uitgebreide Deense studie (420.000 gsm-gebruikers) geen verband met het ontstaan van kanker zowel voor kortdurend als voor langdurig gebruik.  De Deense studie steunde niet op het geheugen van de ondervraagden om de blootstelling vast te stellen; ze analyseerden de data van de mobiele telefoonmaatschappijen. Een ander klein Zweeds onderzoek uit 2004 vond geen verhoogd risico voor akoestisch neuroma (tumor in zenuwweefsel) bij kortdurend gsm-gebruik. De onderzoekers dachten een verband te vinden voor verhoogd risico voor akoestisch neuroma bij langdurig gsm-gebruik van minstens 10 jaar. Ze vertellen niet hoe ze hun data verzamelden, maar noteren dat “gedetailleerde informatie over gsm-gebruik en andere omgevingsfactoren werd verzameld.” Andere studies op laboratoriumdieren vonden effecten van microgolfbestraling. Ook zijn er studies die mogelijk nadelige gevolgen van gsm-straling suggereren, maar ze zijn te klein om uit te sluiten dat het hier om toeval of andere factoren gaat of ze werden niet op cellen in levend weefsel getest.

Voor het ogenblik ziet het er naar uit dat elektrohypergevoeligheid (of elektrische gevoeligheid of elektromagnetische hypergevoeligheid) eerder als een psychosomatische aandoening is te beschouwen. Elektrohypergevoeligheid is totnogtoe geen medisch diagnostische term en wordt slechts geïdentificeerd door de melder zelf. Veel elektrohypergevoeligen diagnosticeren zichzelf verkeerd. Een slapeloze bijvoorbeeld die ook nog aan hoofdpijn lijdt zou zich misschien beter beperken tot twee kopjes koffie dagelijks in plaats van twee volle potten en niet de schuld voor zijn gezondheidsproblemen te steken op de Wi-Fi van zijn buurman. Ik zou er niet van staan te kijken als moest blijken dat elektrogevoeligen baat zouden vinden bij therapieën als acupunctuur, homeopathie, handoplegging en andere vormen van placebo-geneeskunde.

Het is niet geweten hoeveel elektrogevoeligen er zijn maar een telefoonenquête in Californië toonde aan dat ongeveer 3% van de bevolking zichzelf als “allergisch tot erg gevoelig” in de nabijheid van elektrische toestellen omschreef. Een Zwitserse studie gaf ongeveer 5% op die slaapstoornissen, hoofdpijn en andere aspecifieke symptomen weten aan elektrohypergevoeligheid.*


Met dank aan Rik Delaet voor de vertaling van dit artikel.