Uri Geller is het meest gekend door z'n bewering dat hij lepels en sleutels kan buigen met z'n geest. Geller werd als Hongaar/Oostenrijker geboren in Israel, leeft in Engeland en is een internationale ster in het paranormale circuit. Hij beweert dat hij gedurende vele jaren visoenen heeft gehad en zijn krachten wel eens van buitenlandse wezens zou kunnen krijgen. Hij noemt zichzelf een paranormaal begaafde en heeft diverse mensen voor vele miljoenen dollar voor de rechtbank gedaagd omdat ze iets anders beweerden. Zijn paranormale krachten bleken echter niet krachtig genoeg om op voorhand te weten dat hij al die rechtzaken tegen zijn critici zou verliezen. Zijn grootste criticus is James "The Amazing" Randi die een boek en diverse artikels heeft geschreven waarin hij aantoont dat Geller een bedrieger is, dat hij geen paranormale krachten heeft en dat wat Geller doet niets anders is dan de truukjes van een goochelaar.

Geller treedt al vele jaren op. De eerste maal zag ik hem in 1973 toen hij een gast was in de Tonight Show van Johnny Carson. Hij zou zijn gave demonstreren om lepels met zijn gedachten te buigen en om verborgen voorwerpen te identificeren, maar hij probeerde zelfs niet eens. Hij wrong zich in bochten en zei iets over dat zijn gave niet aan en uit kan worden geschakeld en dat hij zich op dat moment niet sterk voelde. Randi had samengewerkt met de producer van Carson om de lepels en metalen voorwerpen die Geller wou gebruiken te vervangen omdat er een vermoeden was dat Geller vóór zijn demonstraties de metalen voorwerpen voorbewerkte (d.i. zachter maakte), zoals elke nauwgezette goochelaar zou doen. [Bekijk het gedrag van Geller in de Tonight Show]

Ik ben altijd geboeid en verbluft geweest door de aantrek van Uri Geller. Ik veronderstel dat dit komt omdat elke lepel in ons huis gebogen is en ik iemand zou willen zien die ze opnieuw recht kan maken, met zijn geest of met wat dan ook. Hetzelfde met stilgevallen horloges. Ik heb er daar verscheidene van en ik zou maar al te graag iemand zien die ze met krachten, paranormale of andere, opnieuw kan laten lopen. Natuurlijk kan zelfs ikzelf de stilgevallen horloges voor korte tijd opnieuw laten lopen door ze te schudden of erop te tikken, maar een permanente herstelling zou welkom zijn. Er is echter iets geheimzinnigs rond iemand die een carrière heeft uitgebouwd op het stukmaken van dingen.

Geller heeft dan wel rechtzaken verloren, hij doet het niet onaardig als consultant voor paranormale detectie. Hij beweert dat men hem grote sommen betaalt om zijn speciale gave the gebruiken als paranormale geoloog, waarbij hij met een wichelroede naar olie of zo zoekt. In de jaren 1970 werd Geller getest aan het Stanford Research Institute (SRI) door Hal Puthoff en Russell Targ. Randi noemt Puthoff en Targ "de Laurel en Hardy van psi", wat een belediging is voor Laurel and Hardy (Randi 1982a: 131).* Puthoff en Targ schreven Geller zodanige paranormale krachten toe dat ze een term uitvonden om zijn krachten te beschrijven: het "Geller-effect". Voor een gedetailleerd overzicht van hoe makkelijk het is om incompetent te zijn en bedrog te plegen op dit vlak, verwijs ik naar het verslag van Randi van de experimenten die Targ en Puthoof op Uri Geller uitvoerden. Zie zowel hoofdstuk 7 van Flim-Flam! of The Truth About of Uri Geller.

Gellers eigen versie van zijn kolossaal talent wordt door Uri zelf verteld op Uri-Geller.com. Hji heeft zelfs een interactieve pagina waar de bezoeker een lepel kan proberen te buigen die Geller ergens heeft geplaatst. Een live-cam verzendt een afbeelding van de lepel. Als je de lepel kan buigen, krijg je een miljoen dollar. Als je erin slaagt om Uri's lepel te buigen, wordt het moeilijk om jouw bewering te bewijzen. Je zal zelfs misschien naar de rechtbank moeten stappen om het geld te verkrijgen. Reken echter niet op veel sympathie van de rechter. Geller is jou voorgegaan en hij weet wat rechtbanken kunnen doen bij mensen die menen paranormale krachten te bezitten waardoor ze theelepels kunnen buigen. Hij zou publiekelijk jouw paranormale krachten in twijfel kunnen trekken en jou erg vernederen. Je kan hem gerechterlijk vervolgen. Maar denk eraan dat hij je is voorgegaan en weet wie zal winnen. Hij hoeft zelfs niet eens paranormale energie te gebruiken om de uitslag te voorspellen.

Geller heeft zich ook begeven in de lucratieve New Age zelfhulp/persoonlijke groei-industrie. Je kan zijn Mind-Power Kit kopen voor ongeveer 30 dollar. Het kit bevat een casetteband, een kristal en een boek met artikels over het ontwikkelen van jouw ESP, wichelroedelopen, kristalkracht, kleurtherapie en, natuurlijk, psychokinese.

Heel wat goochelaars doen wat Geller doet, maar ze noemen zichzelf goochelaars, illusionisten of mentalisten. Goede goochelaars zijn goede bedriegers en goede bedriegers kunnen zelfs de slimste mensen om de tuin leiden. Ze kunnen mensen verwonderd doen staan met hun gave om schijnbaar voorwerpen louter door hun wil te verplaatsen of te laten zweven, voorwerpen te zien die verborgen zijn, andermans geesten te lezen, de toekomst te voorspellen, de inhoud van verborgen berichten of afbeeldingen te kennen, enzovoort. Wat verbazend is, is dat ze de mensen niet verwonderd doen staan door de lotto te winnen of door een geneesmiddel te vinden tegen kanker. Waarom slaan ze luchthavens niet over en transporteren ze zichzelf op paranormale wijze naar hun volgende optreden? Waarom brengen ze hun auto's naar de garage bij panne? Waarom verspillen ze hun tijd met het verplaatsen van een draad in een glazen fles in plaats van een waterval te verplaatsen over een bosbrand? Het antwoord is duidelijk. Dergelijke nuttige prestaties vereisen meer dan afleiding en vingervlugheid.

Waarom overtuigen goocheltruuks zelfs heel intelligente mensen ervan dat ze een paranormale gebeurtenis hebben bijgewoond? Omdat zelfs heel wat intelligente mensen te dwaas zijn om te beseffen dat ze niet zó intelligent zijn dat ze niet kunnen worden bedrogen. Eén echte intelligente persoon die niet kon bedrogen worden was Richard Feynman, die Uri Geller onmoette. Feynman zei "Ik ben slim genoeg om te weten dat ik dom ben". Feynman was intelligent genoeg om te beseffen dat een goede goochelaar het kan doen lijken alsof de natuurwetten werden overtreden en dat zelfs een grote paranormaal begaafde niet kan ontdekken hoe de truuk in mekaar zit.


* Voor een gedetailleerd verslag van het incompetente werk van Puthoff en Targ, verwijs ik naar hoofdstuk 13 van The Search for Psychic Power: ESP and Parapsychology Revisited van C.E.M. Hansel. (Prometheus Books, 1989). Zie ook hoofdstukken 2, 3 en 13 van The Psychology of the Psychic van David Marks (Prometheus Books. 2000), en hoofdstuk 7 van Flim-Flam! van James Randi (Prometheus Books, 1982). Wanneer u dit verslag van het werk van Puthoff en Targ gelezen hebt, zal u begrijpen waarom Randi hen de Laurel en Hardy van psi noemt.

Hier kan u een video zien van Randi die Geller en Peter Popoff ontmaskert (uit NOVA's "Secrets of the Psychics").