"Een tovenares mag niet in leven blijven", staat er in het boek Exodus (22:18). Dergelijke Bijbelse vermaningen en geboden definieerden het begrip heks en schreven meteen ook zijn of haar lot voor. Een heks is iemand die meeheult met Satan, de Kwade, de geest die rebelleerde tegen God, maar waarvan God tolereerde dat hij leeft.

Vandaag wordt een heks doorgaans voorgesteld als een oude tang in een zwart gewaad en met een zwarte punthoed, die bij volle maan op haar bezemsteel rondvliegt. Kinderen verkleden zich als heksen op Halloween, zeer tegen de zin van sommige vrome christenen. Hollywood daarentegen, geeft de voorkeur aan beelden van sexy vrouwen met paranormale krachten zoals psychokinese, controle over andermans geest, het gebruik van toverspreuken en een hele resem andere occulte talenten. "Heidense" of anti-christelijke new age religies worden soms in verband gebracht met heksen omdat sommige vrome christenen denken dat die religies hekserij beoefenen of omdat de aanhangers beweren "magick" of "het ambacht" te beoefenen. Sommige leden van deze groeperingen verwijzen naar zichzelf als "heksen" en naar hun groeperingen als "covens." (Sommige mannelijke heksen willen absoluut "warlocks" worden genoemd.) Sommige leden van deze groeperingen noemen zichzelf "tovenaars" en aanbidden Satan: ze geloven in Satan en voeren rituelen uit waarvan ze denken dat die hun een deel van Satans bovennatuurlijke krachten zullen bezorgen. (Bij sommige ligt het heel gevoelig om "tovenaars" te worden genoemd.) Maar de meeste new age heksen aanbidden Satan niet en bij hen ligt het onderwerp heel gevoelig. Ze geven er de voorkeur aan om te worden geassocieerd met het occulte en magick of met pogingen om een soort natuur-religie in ere te herstellen, die hun leden in verband brengen met oude, heidense religies zoals die van de oude Grieken of de Kelten, en dan vooral het Druïdisme. Ook de neo-heidenen verwijzen met de term heks zowel naar mannelijke als vrouwelijke heksen. Eén van de grootste en meest verspreide dergelijke natuur-religies is Wicca.

In de christelijke mythologie werd van heksen aangenomen dat ze seks hadden met Satan en hun magische krachten gebruikten om allerlei kwaad te berokkenen. Het hoogtepunt van de mythologie van hekserij kan je situeren van de 15de tot de 18de eeuw in de voorstelling van de heksensabbat. De sabbat was een rituele parodie op de misviering. Heksen werden afgebeeld terwijl ze 's nachts langs schoorstenen op hun bezems of op geiten vlogen, op weg naar de sabbat waar de duivel (in de vorm van een gevederde pad, een kraai of raaf, een zwarte kat, of een bok) een godslasterlijke versie van de mis zou houden. Daarbij zou obsceen worden gedanst, een banket worden gehouden en drankjes worden gebrouwd in een reusachtige ketel. Bij het banket konden delicatessen worden geserveerd zoals lekkere kinderen of rottend vlees. Het brouwsel van de heksen werd blijkbaar gebruikt om mensen te verwonden of te doden of om vee te verminken (de Givry, 83). De ingewijden in de satanische mysteries kregen allen een soort fysiek herkenningsteken, zoals de afdruk van een klauw onder het linkeroog. De Duivel werd afgebeeld als een bok of een sater of een soort mythisch beest met horens, klauwen, een staart en/of vreemde vleugels: een mengelmoes van engel, mens en beest. Een speciaal onderdeel van de sabbat was de rituele kus van de aars van de duivel (de Givry, 87), blijkbaar om te spotten met het traditionele christelijke gebruik om – als teken van onderdanigheid – te knielen en de hand of de ring van een geestelijke te kussen. Er zijn talrijke verslagen opgetekend van ooggetuigen van de heksensabbat. In het midden van de 17de eeuw, bijvoorbeeld, getuigde de herderin Anne Jacqueline Coste dat ze samen met haar gezellen in de nacht van het feest van Johannes de Doper een vreselijk tumult hoorde en

toen ze in alle richtingen keken om na te gaan waar dat huiveringwekkend gehuil en dat gekrijs van allerlei soorten dieren vandaan konden komen, zagen ze aan de voet van de berg de gestalten van katten, geiten, slangen, draken en elk soort wrede, onzuivere en onreine dieren, die hun sabbat aan het houden waren en een vreselijke verwarring teweegbrachten, en die daarbij de vuilste en meest heiligschennende woorden uitstootten die men zich kan voorstellen en de lucht vulden met de ergst mogelijke godslasteringen (de Givry, 76).

Dergelijke verhalen werden eeuwenlang verteld en vrome christenen namen ze voor waar zonder het minste scepticisme over het waarheidsgehalte ervan. Die vertellingen werden niet beschouwd als waanvoorstellingen, maar als waarheidsgetrouwe geschiedenissen.

In zijn boek over engelen, demonen en tovenaars, dat werd gepubliceerd in 1610, beweert Pierre de l'Ancre dat hij getuige was van een sabbat. Dit is zijn beschrijving:

Ziehier de gasten van de Bijeenkomst, elk met een demon naast zich en weet dat bij dit banket geen ander vlees wordt geserveerd dan rottend vlees en het vlees van gehangenen, en de harten van ongedoopte kinderen, en andere onreine dieren, geheel vreemd aan de gebuiken en gewoontes van christen mensen, dat alles smakeloos en zonder zout.

Gedurende honderden jaren werden de beweringen die voorkomen in boeken zoals dat van de l'Ancre's en de voorstellingen van sabbat-acitviteiten in kunstwerken niet beschouwd als humoristische fictie of psychologische manifestaties van gestoorde geesten. Hoe absurd en onwaarschijnlijk deze voorstellingen voor ons ook lijken, ze werden voor evangelische waarheden genomen door miljoenen vrome christenen. Nog vreemder is het dat er vandaag veel mensen zijn die geloof hechten aan gelijkaardige verhalen over het opeten van kinderen en ritueel doden van dieren, gecombineerd met seksueel misbruik en satanische invloeden.

Ik laat het aan de Freudianen om deze aanhoudende mythes te interpreteren van satanische creaturen met horens, grote rode staarten en onophoudelijke seksuele drang; van het ontvoeren en seksueel misbruiken, verminken en vermoorden van kinderen; van vrouwen die lange stokken tussen hun benen steken en zich insmeren met een magische zalf en naar een seksuele ontmoeting met een demonische bok vliegen; en van schepsels met bovennatuurlijke krachten zoals metamorfose. Als je het mij vraagt zijn hekserij en toverkunst voor het grootste deel gebrouwd in de ketel van seksuele verdringing en geserveerd als een rechtvaardiging voor het openbare vertoon in kunst en literatuur, of zelfs in het leven zelf, van door de kerk gecreëerde, aanbeden en verheerlijkte pornografie.

Er was ongetwijfeld in een aantal gevallen, zeker op het platteland, sprake van vervolging van diegenen die een link behielden met hun heidens verleden. Maar het is moeilijk te geloven dat de beschrijvingen van hekserij die eeuwenlang uit gemartelde en verminkte slachtoffers werden gesleurd niet voor het grootste deel ontsproten zijn aan de verbeelding van hun folteraars. De macht van de inquisiteurs was zo groot, hun folteringen zo gevarieerd en verfijnd sadistisch, dat ze duizenden van hun slachtoffers op het punt brachten dat ze zelf geloofden bezeten en wreed te zijn. De wreedheden en waanvoorstellingen hielden eeuwenlang aan. De jacht op heksen werd in Engeland pas in 1682 afgeschaft. De jacht verspreidde zich natuurlijk naar Amerika en in 1692 werden in Salem (Massachusetts) negentien heksen opgehangen. (In 1711 pleitte de overheid van de staat Massachusetts dertien van de negentien beschuldigde heksen vrij. In 1957 keurde de overheid van de staat een resolutie goed die Ann Pudeator vrijpleitte, samen met "bepaalde andere personen", die genoemd werden in een wettekst die hen vrijpleitte in 2001.)

De laatste gerechtelijke executie voor hekserij in Europa vond plaats in Polen in 1793, toen twee oude vrouwen werden verbrand. In 1865 stierf er evenwel in Engeland een tovenaar als gevolg van een onofficiële proef met behulp van water en in 1900 probeerden twee Ierse boeren een heks te roosteren boven haar eigen vuur. (Smith, 295)

Wat ook de psychologische basis mag zijn voor de schepping van een anti-kerk met heksen en tovenaars die met de hulp van Satan de symbolen en rituelen van de kerk bespotten en onteren, het resultaat was in de praktijk een sterkere en machtigere kerk. Niemand weet hoeveel heksen, ketters of tovenaars door de vromen werden gemarteld of op de brandstapel gezet, maar de vrees die het gevolg was van de middeleeuwse en Spaanse Inquisitie* heeft ongetwijfeld op zowat iedereen binnen het christendom een effect gehad. Een beschuldiging van hekserij stond bijna gelijk aan een veroordeling. Ontkennen was een bewijs van schuld: natuurlijk zal een heks beweren dat ze geen heks is en dat ze niet gelooft in hekserij. Gooi haar in de rivier! Als ze zinkt en verdrinkt, dan is het bewijs geleverd dat ze geen heks is; als ze zwemt, dan weten we dat ze hulp krijgt van de duivel. Haal haar uit het water en verbrand haar, want de kerk houdt niet van bloedvergieten! In werkelijkheid zette de kerk een Rijk van Terreur op dat op vele vlakken erger was dan de terreur van Stalin of Hitler. In absolute cijfers overstegen Stalin en Hitler natuurlijk ver het aantal mensen dat werd geterroriseerd of gedood door de kerk. Maar hun terreur duurde slechts een paar jaar en was beperkt tot afgebakende gebieden; de terreur van de kerk duurde verschillende eeuwen en strekte zich uit over het hele christendom.

Hoewel de terreur van de kerk gericht was op zowel mannen als vrouwen, heeft die het denkbeeld nagelaten dat hij vooral op vrouwen gericht was. De oorzaak hiervan kunnen dingen zijn zoals het heksenproces in Salem, dat uiteraard niets te maken had met de terreur van de kerk. In elk geval zijn de hedendaagse religies waarvan de leden zichzelf heksen of tovenaars noemen vaak anti-christelijk, heidens en gericht op vrouwen, of satanisch. New age religies verheerlijken vaak alles wat de kerk veroordeeld heeft (zoals egoïsme en gezonde seksualiteit bij volwassenen, al dan niet van homoseksuele aard) en veroordelen alles was de kerk verheerlijkt (zoals zelfverloochening en de ondergeschikte rol van vrouwen).

Hekserij en tovenarij worden nog steeds beoefend in veel landen over de hele wereld. In Maleisië, bijvoorbeeld, werden recent nog een heks, haar echtgenoot en haar assistent gedood door ophanging voor een griezelige moord. Voor ze hun slachtoffer vermoordden, deden ze hem neerliggen op de grond om te wachten tot er geld uit de hemel zou komen gevallen. "Hij werd dan onthoofd met een bijl, gevild en in 18 delen gehakt en vervolgens in een gat begraven en bedekt met cement " (aldus het persagentschap Reuters). In Tanzania werd een oudere man doodgeslagen nadat hij had beweerd dat hij hekserij had gebruikt om een verkeersongeval te veroorzaken waarbij 32 mensen om het leven kwamen. De man had hoofden en andere lichaamsdelen van de slachtoffers verzameld op de plaats van het ongeval (Reuters). In Saudi-Arabië werd Hassan bin Awad al-Zubair, een man met de Soedanese nationaliteit, onthoofd nadat hij werd veroordeeld voor tovenarij.


Met dank aan Jan Van Haver voor de vertaling van dit artikel.