Noot: Om koud lezen goed te begrijpen moet u ook subjectieve validatie begrijpen. Ik raad dan ook aan dat u eerst het artikel over subjectieve validatie leest en dan pas hier verder gaat.

De term koud lezen verwijst naar een reeks technieken die gebruikt wordent door professionele manipulatoren om iemand zich op een bepaalde manier te laten gedragen of te laten denken dat de koude lezer een speciaal talent heeft waardoor hij op mysterieuze wijze dingen weet van die iemand. Koud lezen gaat verder dan de normale manipulatietechnieken zoals suggestie en vleierij. Bij koud lezen profiteren verkoopsmensen, hypnotiseurs, reclamemensen, gebedsgenezers, zwendelaars en sommige therapeuten van de neiging van personen om meer betekenissen te zoeken in een situatie dan er daadwerkelijk zijn. De wens om een gebeurtenis te doorgronden kan leiden tot vele wonderbaarlijke ontdekkingen, maar het kan ook leiden tot heel wat dwaasheden. De manipulator weet dat zijn slachtoffer geneigd zal zijn om een betekenis te zoeken in om het even wat hij hem vertelt, ongeacht hoe vergezocht of onwaarschijnlijk de uitspraken zijn. Hij weet ook dat mensen doorgaans egocentrisch zijn, dat we de neiging hebben om onrealistische opvattingen te hebben over onszelf, en dat we doorgaans beweringen over onszelf zullen aanvaarden die niet weergeven hoe we zijn of zelfs hoe we echt denken te zijn, maar wel hoe we wensen te zijn. Hij weet tevens dat er voor elke reeks van zijn beweringen die u als foutief ervaart, er een zal zijn die u juist acht; en hij weet dat u eerder die ene goede bewering zal onthouden dan alle foute beweringen.

Een goede manipulator kan dus een lezing maken van een volslagen onbekende, waardoor de onbekende zal denken dat de manipulator over speciale krachten beschikt. Bijvoorbeeld, Bertram Forer heeft u nooit ontmoet, en toch biedt hij de volgende koude lezing aan over u:

Sommige van uw ambities zijn niet geheel realistisch. Soms bent u extravert, vriendelijk, gezellig in de omgang, terwijl u op andere momenten introvert, behoedzaam en gereserveerd bent. U vindt het onverstandig om te openhartig te zijn over uzelf tegenover anderen. U bent er trots op een onafhankelijk denker te zijn en u aanvaardt andermans mening niet zonder bevredigend bewijs. U verkiest een bepaalde hoeveelheid afwisseling, en wordt ontevreden wanneer u gehinderd wordt door beperkingen. Soms twijfelt u er ernstig aan of u de juiste beslissing hebt genomen of het juiste heeft gedaan. Hoewel u discipline en beheersing uitstraalt, voelt u zich regelmatig zorgelijk en onzeker.

Uw seksuele wensen hebben u al eens voor problemen gesteld. Hoewel u enkele zwakheden hebt in uw persoonlijkheid, kan u die doorgaans goed compenseren. U heeft een aanzienlijk ongebruikt talent dat u nog niet tot uw voordeel hebt gebruikt. U neigt tot zelfkritiek. U hebt het nodig dat andere mensen u graag zien en u bewonderen, maar toch blijft u kritisch voor uzelf.

Hier volgt een andere lezing die u redelijk juist kan vinden over uzelf:

Mensen rondom u hebben misbruik gemaakt van u. Uw grondige eerlijkheid heeft u al dwarsgezeten. U heeft heel wat gelegenheden die u in het verleden werden aangeboden laten liggen omdat u van niemand misbruik wilde maken. U leest graag boeken en artikels om uw kennis te verbeteren. Als u nog niet in een of andere persoonlijke dienstensector zit, dan zou u daarin moeten zitten. U heeft een grenzeloos talent voor het begrijpen van menselijke problemen en u kan met hen meevoelen. Maar u bent streng wanneer u geconfronteerd wordt met halstarrigheid of algehele dwaasheid. Ordehandhaving is een ander domein dat u begrijpt. Uw rechtvaardigheidsgevoel is bijzonder groot.

Deze laatste lezing kwam van astroloog Sidney Omarr. Hij heeft u nooit ontmoet en toch weet hij zoveel over u (Flim-Flam!, 61). De eerste tekst werd door Forer gekozen uit een astrologieboekje van een krantenkiosk.

De selectiviteit van de menselijke geest is altijd aan het werk. We kiezen welke gegevens we zullen onthouden en waaraan we een betekenis zullen geven. Deels doen we dit omwille van wat we al geloven of willen geloven. Deels doen we dit om onze ervaring te begrijpen. We worden niet eenvoudigweg gemanipuleerd omdat we lichtgelovig of beïnvloedbaar zijn, of louter omdat de tekenen en symbolen van de manipulator vaag en dubbelzinnig zijn. Zelfs wanneer de tekens duidelijk zijn en we sceptisch zijn, kunnen we nog steeds worden gemanipuleerd. Het kan zelfs zijn dat hele intelligente mensen makkelijker worden gemanipuleerd wanneer de taal helder is en zij logisch nadenken. Om de verbanden te leggen waarvan de manipulator wilt dat u ze legt, moet u logisch denken.

Niet alle koude lezingen worden verricht door kwaadwillige manipulatoren. Sommige lezingen worden gedaan door astrologen, grafologen, tarotlezers en paranormaal begaafden die daadwerkelijk geloven dat ze over paranormale krachten beschikken. Ze zijn net zo onder de indruk over hun juiste voorspellingen of "inzichten" als hun klanten. We moeten echter onthouden dat, net zoals wetenschappers fouten kunnen maken in hun voorspellingen, pseudowetenschappers en kwakzalvers het soms bij het rechte eind kunnen hebben in hun voorspellingen.

Er lijken drie gemeenschappelijke factoren te zijn in dit soort lezingen. Eén factor is het vissen naar details. De paranormaal begaafde zegt iets vaags en suggestiefs, bv. "Ik krijg een sterk gevoel over januari". Als de persoon positief of negatief antwoordt, dan zal de paranormaal begaafde op dat antwoord inspelen. Bv. als de persoon zegt: "Ik ben in januari geboren" of "mijn moeder is in januari gestorven" dan zal de paranormaal begaafde iets zeggen als "Ja, dan kan ik zien", waarmee hij het idee versterkt dat hij preciezer was dan hij in werkelijkheid was. Als de persoon negatief antwoordt, bv. "Ik kan aan niets speciaals denken over de maand januari", dan kan de paranormaal begaafde antwoorden "Ja, ik zie dat je een iets onderdrukt hebt waar je niet aan herinnerd wil worden. Iets pijnlijks in januari. Ja, ik voel het. Het bevindt zich in de onderrug [vissen]... o, nu bevindt het zich in het hart [vissen]... hm, er lijkt een scherpe pijn te zijn in het hoofd [vissen]... of in de nek [vissen]". Als de persoon geen antwoord geeft, dan laat de paranormaal begaafde het onderwerp vallen, waarbij hij wel bij iedereen de gedachte heeft geplaatst dat hij daadwerkelijk iets 'zag' maar dat de onderdrukking door de persoon zowel de paranormaal begaafde als de persoon ervan verhinderde om meer specifieke informatie te vinden. Als de persoon een positief antwoord geeft op een van de visexpedities, dan gaat de paranormaal begaafde verder met meer van "ik zie het nu heel duidelijk. Ja, het gevoel in het hart wordt sterker."

Dergelijk vissen is een echte kunst en een goede mentalist heeft een ruime waaier aan lokaas in zijn geheugen. Zo zegt professioneel mentalist en auteur van een van de beste boeken over koud lezen, Ian Rowland (2002), dat hij onder meer de meest voorkomende jongens- en meisjenamen heeft gememoriseerd, alsook een lijst van zaken die doorgaans in en rond het huis liggen zoals een oude kalender, een fotoalbum, krantenartikels, enz.. Rowland werkt ook met bepaalde onderwerpen die weerklank vinden bij de meeste mensen die paranormaal begaafden raadplegen: liefde, geld, carrière, gezondheid en reizen. Aangezien koud lezen in heel wat contexten kan gebeuren, behandelt Rowland diverse tactieken. Maar of men nu werkt met astrologie, grafologie, handlezen, psychometrie of Tarotkaarten, of berichten van doden kanaliseert zoals vele mediums menen te doen, er zijn specifieke technieken die kunnen worden gebruikt om de klant te verbazen met het eigen talent waardoor men zaken lijkt te weten die zonder paranormale krachten niet te kennen zijn.

Een ander kenmerk van deze lezingen is dat heel wat verklaringen in een vage vorm worden geplaatst ("Ik krijg een warm gevoel in de omgeving van het kruis") of in de vorm van een vraag ("Ik voel dat u sterke gevoelens koestert voor iemand in deze ruimte. Heb ik gelijk?") De meeste, maar niet alle, van de specifieke verklaringen worden door de gelezen persoon zelf gegeven.

Sommige experts in koud lezen leggen de nadruk op het letten op de lichaamstaal en zaken zoals de kledij van de klant.

De lezer begint met algemeenheden die toepasbaar zijn op grote delen van de bevolking. Hij of zij besteed zorgvuldig aandacht aan reacties: woorden, lichaamstaal, huidskleur, ademhaling, vergroten of verkleinen van de oogpupillen, enz.. De persoon die men leest zal doorgaans belangrijke informatie leveren aan de lezer: soms met woorden en soms met lichaamsreacties op de lezing.

Door waarneming zal de lezer de persoon aanleveren wat deze wenst te horen. Dat is het overweldigende leidend beginsel van de mystici: Vertel ze wat ze willen horen. Daardoor zullen ze blijven terugkeren voor meer (Steiner 1989: 21).

Voorts worden de keren wanneer de paranormaal begaafde het fout had over de persoon, heel vaak vergeten door de persoon en door het publiek. Wat wordt herinnerd, zijn de zaken die goed werden 'geraden' waardoor men de algemene indruk krijgt van "héla, hoe kon deze persoon dit allemaal weten tenzij hij paranormaal begaafd is". Ditzelfde fenomeen van onderdrukking van bewijs van het tegendeel en selectief denken is zo overheersend in elke vorm van paranormale begaafdheid, dat het verwant lijkt met het oude psychologische beginsel: een mens ziet wat hij wil zien en negeert al de rest.

koud lezen en het contacteren van de doden

Vele koude lezingen gebeuren zonder vissen, vaagheid of wilde gokken. De sleutel tot een succesrijke koude lezing is de wil, het talent en de inzet van de klant om een betekenis te vinden in de woorden van de paranormaal begaafde, astroloog, handlezer, medium, enz. Een medium die beweert berichten te krijgen van de doden, zal een reeks dubbelzinnig beelden geven: Een vaderfiguur, de maand mei, de grote H, een H met een N-klant, Henna, Henry, M, misschien Michael, een leer, boeken, misschien iets dat gepubliceerd is. Deze lijst kan verschillende dingen betekenen voor verschillende mensen. Voor sommige mensen heeft het misschien geen betekenis. De klant zal ofwel deze zaken in verband brengen of niet. Klanten van mediums die berichten van de doden beweren te krijgen zijn sterk gemotiveerde klanten. Niet alleen hebben ze een onvoorwaardelijk geloof in onsterfelijkheid, ze hebben een uitgesproken verlangen om een overleden geliefde te contacteren. Het medium heeft een goede kans dat de klant een betekenis zal vinden in vele verschillende reeksen vage woorden en zinnen. Als de klant er zelfs maar enkele met elkaar in verband brengt, dan is hij mogelijk overtuigd dat het medium in verbinding staat met een overleden familielid. Als de klant geen betekenis vindt in de reeks, dan wint het medium alsnog. Hij kan een andere reeks proberen. Hij kan ook zeggen dat er een betekenis is maar dat de klant niet genoeg zijn best doet om ze te vinden. Hij kan dan opperen dat enkele onuitgenodigde geesten de zaak komen verwarren. Het is een win-win situatie voor het medium, omdat het niet hijzelf maar wel de klant is die een betekenis moet vinden in de woorden.

Successvolle koude lezingen zijn soms een hulde aan de bekwaamheid van de lezer, maar ze zijn altijd een blijk van het talent van mensen om een betekenis te vinden in zelfs de meest onsamenhangende gegevens. De bekwaamheid van de koude lezer kan tot een kunst worden verheven, zoals dat wordt gedaan door professionelen die werken als mediums, handlezers, astrologen, enz. Vele van deze professionelen beseffen niet eens wat ze doen en wijzen de hoge klantentevredenheid toe aan de waarheid van astrologie of handleeskunde of van hun eigen paranormale gaven. Mogelijk beginnen ze zelfs te geloven dat een geestenwereld echt bestaat omdat ze ervan overtuigd raken dat de betekenisvolle signalen uit de dood soms boven het ruis van het dagelijkse bestaan heen raken en waargenomen kunnen worden door ervaren mediums. Sommige van deze professionals weten wat ze doen en ze bedriegen de mensen, soms zelfs zichzelf. Andere professionelen (mentalisten) weten wat ze doen maar ze vertellen hun klanten of hun publiek na hun optreden dat ze er geen paranormale of bovennatuurlijk krachten voor nodig hadden.

Bij het beoordelen van koud lezen, wordt vaak de fout gemaakt zich voornamelijk op de lezer te richten en niet op degene die wordt gelezen. Gary Schwartz heeft dit gedaan in zijn werk dat leidde tot het boek The Afterlife Experiments: Breakthrough Scientific Evidence of Life After Death. Hij meent dat als hij het bedrog en de misleiding van de mediums in experimenten kan elimineren, hij dan koud of heet lezen heeft geëlimineerd als een werkbare verklaring voor het feit dat gelezen personen de lezing juist achten. Hij herhaalt dit punt in heel zijn boek en benadrukt het in een artikel dat hij en anderen hebben gepubliceerd in de Journal of the Society for Psychical Research:

Omdat de stille klant geen verbale of semantische reactie geeft aan de mediums evenals minimale non-verbale reacties (behalve eventueel gezucht of ademhalingsinformatie), is in deze situatie 'koud lezen' niet langer een geloofwaardige verklaring voor de resultaten. Om deze reden vermeldt het artikel de gegevens van de stille klant-situatie. Deze gegevens vormen het meest fascinerende bewijs voor abnormale informatiewerving.

In de stille-klant situatie (ook het Russek-protocol genoemd) voert het medium een lezing uit op hoorafstand van de klant, maar is het hem verboden vragen te stellen en mag de klant geen reacties tonen tijdens het lezen.

Dankzij het werk van Forer en experimenten met universiteitsstudenten die een personaliteits- of astrologische lezingen krijgen, weten we dat het niet nodig is de klant vragen te stellen om hem of haar een betekenis te laten vinden in onvolledige zinnen die niet werden gegenereerd op basis van persoonlijke kennis. Het is ook duidelijk dat heel wat mensen in staat moeten zijn om een betekenis te vinden in diverse reeksen initialen, namen, plaatsbeschrijvingen, enz. En hoewel het waar is dat sommige mediums bedrog hanteren, zoals een medeplichtige in het publiek of voorkennis van de klant, is het niet noodzakelijk. Wat velen Rosemary Althea zagen doen in een Penn & Teller Bullshit! episode, bijvoorbeeld, is niet vereist voor een succesvolle lezing. Haar agent bracht een koppel wiens kind zelfmoord had gepleegd naar een lezing (raad eens wat er in de lezing naar voren kwam) en vóór de lezing begon maakte ze een praatje met een jonge man die haar vertelde dat hij contact zocht met zijn overleden moeder (raad eens met wie ze contact had tijdens de lezing). In dezelfde Bullshit!-episode, voerde Mark Edward (geen familie van John Edward) een succesvolle lezing uit bij een vrouw zonder heet lezen-trucs te gebruiken. Maar zelfs zijn methode voor het vissen naar iets dat de klant in verband kan brengen is niet noodzakelijk voor een succesvolle lezing. De sleutel tot het succes voor een medium is de klant en verschillende mediums gebruiken verschillende methodes.

Succesvolle lezingen waarbij contact wordt gemaakt met overleden geliefden zijn een bewijs van het wonderbaarlijke vermogen van onze soort om een betekenis te vinden in zowat elk mogelijk beeld, woord, zin of reeks van woorden, beelden of zinnen. We kunnen Jezus zien in een verbrande pannenkoek, Moeder Teresa in een kaneelbroodje, de Maagd Maria in een vlek of in de verkleuring op de schors van een boom, of Vladimir Lenin in het zeepschuim op een douchegordijn (pareidolie). We kunnen de duivel zien in een waterpoel en hem ons horen in verleiding brengen (apofenie). Het zijn dezelfde complexe menselijke hersenen die ons in staat stellen deze denkbeeldige betekenissen te vinden die ons toelaten rijk geschakeerde poëzie te schrijven en te appreciëren, en echte patronen te ontdekken in de natuur. Onze geweldige hersenen, het product van tienduizenden jaren evolutie, laat ons ook toe onszelf en anderen voor de gek te houden. Nog wonderbaarlijker is het feit dat deze hersenen gebruikt kunnen worden om de vele manieren te proberen begrijpen waarop we goed en fout kunnen zijn in onze pogingen om leven en dood te doorgronden.

[Noot: Sommige mensen gebruiken de uitdrukking warm lezen om te verwijzen naar het gebruik van Barnum-verklaringen, bv. Peter Huston. Ian Rowland, Bob Steiner en Ray Hyman beschouwen dergelijke verklaringen als een deel van koud lezen. Andere gebruiken de uitdrukking om te verwijzen naar "het gebruik van gekende beginselen van de psychologie die op bijna iedereen slaan", bv. Michael Shermer. Wat als voorbeeld geeft van warm lezen, zouden Ray Hyman en Ian Rowland geven als voorbeeld van koud lezen. Heel wat rouwende mensen dragen een juweel dat verband houdt met hun geliefde. Tijdens een lezing verklaren dat men een soort bericht krijgt over een over een juweel dat behoort aan een overledene, zal een klant vaak schokken, die meteen een verband zal maken en in uw bericht een bewijs zal zien dat u contact hebt met de andere kant.]