Het 'monster' van Loch Ness - ook wel 'Nessie' genoemd- is een vermeend plesiosaurusachtig wezen dat leeft in Loch Ness, een lang en diep The fake in the lakemeer nabij Inverness, Schotland. Heel wat waarnemingen van het 'monster' werden opgetekend, de vroegste daarvan dateren uit de 6e eeuw toen de Ierse monnik Sint-Columba het grootste deel van Schotland tot het christendom bekeerde. Columba zou Nessie kennelijk ook hebben bekeerd, want er wordt gezegd dat hij zich op het water begaf en het beest kalmeerde en zij een moordenares was geweest.

De moderne legende van Nessie begint in 1934 met Dr. Robert Kenneth Wilson, een dokter uit London die naar verluidt een plesiosaurusachtig beest fotografeerde dat met een lange nek uit het dichte water stak. Die foto veroorzaakte heel wat opschudding. Vóór de foto was Loch Ness een bron voor legendes en mythes. De lokale bevolking kende de oude geschiedenis van het zeeserpent. Maar de mensen kwamen naar het meer om zich te ontspannen en niet om op expeditie te gaan naar mythische beesten. Na het verschijnen van de foto werden de wetenschappelijke experts erbij geroepen. Eerst onderzochten ze de foto zelf. Het kon een plesiosaurus zijn. Zeker, maar het kon evengoed een boomstam zijn. Of een otter. Later zouden er onderzoeken komen met duikboten uitgerust met hoogtechnologische opsporingstoestellen. Vandaag is er een heuse toeristische industrie die in 1993 een omzet had van ongeveer 37 miljoen euro, inclusief ritjes met onderzeeërs (ongeveer 100 euro per uur in 1994) en een multi-media toeristencentrum. En voor wie naar Schotland kan gaan, is er een webcam.

foto's en de sensatiepers

Er bestaan ook andere foto's van Nessie. De sensatiepers betaalt flink wat geld voor een foto van Nessie, en sommige ondernemende mensen hebben jaren aan het meer gekampeerd in de hoop het moeilijk te vinden dier op film vast te leggen. Eén goede foto en ze kunnen de rest van hun leven rentenieren! Het Smithsonian Institution (Amerikaans onderwijs- en onderzoeksinstituut) wijdt zelfs een internetpagina aan Nessie, waar het verder wetenschappelijk onderzoek naar de zaak bepleit. Volgens het Smithsonian,

Hoewel de meeste wetenschappers geloven dat de kans dat een monster bestaat klein is, zijn ze onbevooroordeeld zoals wetenschappers horen te zijn en wachten ze op een concreet bewijs in de vorm van een skelet of de vangst van een dergelijk dier.

Wij suggereren...dat diegenen die in dergelijk fenomeen geïnteresseerd zijn...toetreden tot de International Society of Cryptozoology, een wetenschappelijke organisatie die op kritische wijze zaken bekijkt die te maken hebben met onbekende wezens met een onverwachte vorm en grootte, en onderwerpt ze aan een technisch onderzoek.

Blijf maar kijken en zoeken! Natuurlijk is dit hetzelfde Smithsonian instituut dat in januari 1996 een bijzonder onkritisch artikel publiceerde over wichelroedes. We hebben de oneerlijke verdediging van onbevooroordeeld zijn leren kennen van de tabloids die onze liefde voor mysterie en wonderen uitbuiten; maar we dachten dat het Smithsonian van een hoger niveau was en empirische studies zou voorleggen in plaats van onkritisch wishful thinking. Het is mogelijk dat het Smithsonian vond dat het moest inspelen op de tabloidmentaliteit van het grote publiek en ambtenaren om te kunnen overleven. Wat volgt? Bigfoot T-shirts als onderdeel van hun jaarlijkse ledenwerving?

waarnemingen en getuigenissen

Naast de foto's van Nessie, zijn er talrijke waarnemingen geweest die als getuigenissen van ongetwijfeld betrouwbare mensen werden genoteerd. Hoe kan iemand bij al dit "bewijs" Nessie blijven toeschrijven aan verbeelding, of aan een geval van pareidolie (een andere Maagd Maria in de tortilla)? Makkelijk. Laten we beginnen met de foto's.

In een verhaal dat in de verste verte niet zo fascinerend of moeilijk is als het bedrog van Piltdown, maar zeker op gelijke hoogte staat met de vervalste foto's van feeën die Arthur Conan Doyle beetnamen, gaat het om de meest bekende foto van Nessie als familie van de lang uitgestorven plesiosaurussen die vervalst werd bevonden. David Martin, zoöloog, en Alastair Boyd waren leden van een wetenschappelijk project om Nessie te vinden. Ze werden vermeld door de London Sunday Telegraph [March, 12, 1994] als diegenen die het verhaal van de getrukeerde foto bekend maakten, een foto die was gemaakt met behulp van een speelgoedonderzeeërtje. Christian Spurling, die in de herfst van 1993 stierf, zou op z'n sterfbed zijn rol in deze grap hebben opgebiecht. De vervalste foto was niet genomen door Wilson -zijn naam werd gebruikt om de foto status en integriteit te geven- maar door Spurlings stiefbroer, Ian Wetherell. De vader van Ian, Marmaduke ("Duke") Wetherell, was ingehuurd door de krant London Daily Mail om het monster te vinden. Wetherell was een filmmaker die zichzelf beschreef als een "groot liefhebber van spelletjes". Welk groter spel kon er zijn dan Nessie? Behalve dat het grote spel eigenlijk een klein model was van een zeeslang, gemaakt van plastiek hout dat vastgemaakt werd aan een kleine speelgoedonderzeeër! Maar het spel veroorzaakte een zodanige opschudding dat de bedriegers besloten dat ze er het best aan deden erover te zwijgen.

Alastair Boyd, hierboven vermeld als een van de onderzoekers die het fotobedrog ontdekte, verklaarde in 1979 dat hij Nessie echt had gezien. Zijn Nessie lijkte echter niet op een dinosaurus. Hij leek eerder op een walvis, zei hij. Het was zeker zestig meter lang en hij zei dat hij hem zal rollen in het water. Nu is het weinig waarschijnlijk dat er otters van zestig meter bestaan, maar er bestaan boomstammen van 60 meter. Er worden ook fouten gemaakt bij het raden van de grootte van zaken die gedurende enkele seconden op afstand en in minder ideale omstandigheden worden gezien. Niettemin is Boyd ervan overtuigd dat er zestig meter lange wezens zijn in het meer. Je zou gaan denken dat je er niet omheen kan.

What Nessie ook mag zijn, het is onwaarschijnlijk dat het om een plesiosaurus gaat. Dat zeereptiel leefde ongeveer 160 miljoen jaar geleden en is al 65 miljoen jaar geleden uitgestorven. Bovendien zegt Leslie Noècan het Sedgwick Museum in Cambridge, UK, die fossielen van het wezen met de lange nek heeft bestudeerd, dat "het door beendergestel van de nek absoluut zeker is dat de plesiosauris zijn hoofd niet zoals een zwaan uit het water kon richten", zoals Nessie werd beschreven. Noè denkt dat de plesiosaurus zijn lange nek gebruikte om weekdieren op de zeebodem te kunnen eten.*

Is het een vis, een golf, iets anders?

Aangezien het verhaal rond het monster van Loch Ness al meer dan 1500 jaar de ronde doet en als er een monster is, dan is het weinig waarschijnlijk dat het hetzelfde monster is als ten tijde van St.-Columba. Of moeten we geloven dat Nessie niet alleen heel groot is, maar ook heel oud, een ware Methusalem onder de beesten? Kortom, er moet meer dan één monster zijn. Ik laat het over aan de zoölogen om te berekenen hoeveel monsters er nodig zijn om de soort gedurende zovele jaren in leven te houden. Ik las een rapport dat stelde dat er minstens tien wezens nodig zouden zijn om de bevolking in stand te houden. Hetzelfde rapport meende dat Loch Ness niet in staat is een roofdier van meer dan 300 kg in leven te houden [The Naturalist, winter 1993/94, vermeld in The Daily Telegraph]. Adrian Shine, hoofd van het Loch Ness Project, zei ooit dat het monster een Baltische steur was, een primitieve vis met een snuit en ruggegraten die tot 3 meter lang kunnen worden en ongeveer 220 kilo wegen. Dit kan een gewoon visverhaal lijken, maar er is wetenschappelijk bewijs dat Nessie, in het beste geval, een grote vis is in een groot meer. Shine, die het Loch Ness-verhaal al vijfentwintig jaar onderzoekt, denkt nu dat wat mensen zien wanneer ze het "monster" menen te zien in werkelijkheid een onderwatergolf is. Een gelijkaardig standpunt werd ingenomen door Luigi Piccardi, een Italiaanse geoloog "die ervan overtuigd is dat seismisch gerommel diep onder het bekende Schotse meer de oorzaak is van kolkende golven, diepe kreunen en explosieve rukwinden die gedurende eeuwen mensen hebben laten geloven dat een reusachtig beest onder het ondoorzichtige oppervlak van het meer huist ("Mysterie ontrafeld? Een wetenschapper zegt dat hij de controverse rond een monster heeft opgelost -- het 'beest' in Loch Ness is louter een illusie veroorzaakt door aardschokken", San Francisco Chronicle, 27 juni 2001 door Chuck Squatriglia)."*

enkele naakte feiten

Het Amerikaanse The Naturalist maakte melding van uitgebreide studies naar de ecologie van het meer die aangaven dat het meer niet in staat is meer dan 30 ton vis te onderhouden . (De voedselketen van het meer wordt beheersd door bacterieën die de vegetatie afbreken; in de meeste meren zijn het algen die dit doen.) Ervan uitgaand dat een groep roofdieren niet meer dan 10 procent van de het totale gewicht van de visbevolking zou uitmaken die ze nodig hebben om op te eten, komen de onderzoekers aan de 300 kilogramstatistiek. Het lijkt me bijzonder vreemd dat we met al onze ingewikkelde technologie, onderzeeërs, en de duizenden kijkers nog altijd geen exemplaar hebben. We hebben geen karkas; we hebben zelfs geen been om te onderzoeken. Als er ten minsten tien van deze reusachtige monsters in het meer zwemmen, dan zou je toch denken dat er op z'n minst al één ondubbelzinnige waarneming zou zijn geweest. Dat zou je denken tenzij je het bedrog/de mythe/legende in leven wil houden. Ik kan niet ontkennen dat er goede economische redenen zijn om de mythe van het monster van Loch Ness in stand te houden. Het is goed voor het toerisme. En dan zijn er al die "wetenschappelijke" onderzoeken die betaald zijn met overheidsgeld en private giften: volledige werkgelegenheid voor cryptozoölogen. Dan zijn er natuurlijk al die films die aan fotografen werden verkocht op zoek naar Het Grote Beest. Maar het toerisme ontstond uit de mythe, niet andersom. Dit verhaal zou ook verteld worden zonder multi-mediacentra en cadeaushops vol met Nessie-aandenken.

Naast de foto die Mr. Boyd en anderen als vals hebben ontmaskerd, zijn er vele andere foto's in aanmerking te nemen. Niet alle foto's van Nessie zijn vals. Een aantal zijn echte foto's van het meer. Deze foto's zijn altijd heel grauw en korrelig en tonen ondoorzichtbaar water met veel schaduw en contouren. Het lijdt geen twijfel dat sommigen daarvan een vorm lijken die voor een zeeserpent zouden kunnen worden genomen. De vorm zou ook kunnen worden gezien als een boomstam, een schaduw op een golf, een golf zelf, drijfhout of rommel. Wie in de buurt van Loch Ness heeft gereis zal niet ontgoocheld zijn in de verscheidenheid aan vormen die men kan zien bij het bekijken van het water. Ik twijfel er dan ook niet aan dat vele, misschien zelfs de meeste van de duizenden getuigen die menen Nessie te hebben gezien, eerlijke en ernstige mensen zijn die hun waarnemingen hebben geïnterpreteerd volgens hun wensen. Ze kwamen naar het meer en ze werden gezegend met een bezoek! Ze zijn echt speciaal en hun levens zijn nu voor altijd als uniek. Maar bovenal hebben ze een verhaal dat ze de rest van hun leven kunnen vertellen. In vele opzichten zijn ze zoals de jonge vrouw die verklaarde dat het hoogtepunt van haar leven was toen ze muziekikoon Michael Jackson in een warenhuis zag: "het was alsof ik een UFO zag", verklaarde ze! Ik ben er zeker van dat ze het verhaal over Michael Jackson nog jaren zal vertellen. Wie weet tot welke epische proporties het verhaal van de jonge vrouw zal groeien? Misschien wordt het wel zo groot als Loch Ness zelf, zoals de legende van Nessie.

postscriptum 31 juli 2003

De BBC verklaart dat het bewezen is dat de plesiosaurus Nessie (een zeereptiel) niet bestaat. Ze gebruikten satellietnavigatie-technologie om 600 afzonderlijke sonarstralen door Loch Ness te laten gaan waardoor ze niets van het meer misten. Ze vonden geen spoor van het monster. Het onderzoeksteam had gehoopt dat hun instrumenten de lucht in de longen van Nessie zou registreren als een verstoord signaal. Het enige signaal dat ze ontvingen was van hun testboei enkele meter onder het oppervlak.

"We gingen van oever tot oever, van top tot bodem, we hebben alles in dit meer onderzocht en we zagen geen tekenen van een groot dier in het loch", zei Ian Florence, een van de specialisten die het onderzoek voor de BBC uitvoerde.* Het programma (Searching For The Loch Ness Monster) werd gemaakt voor BBC One.

Zullen de mensen nu stoppen met geloven in Nessie? Ik ben zeker van niet.