BernadetteIn 1858, bij de grot aan de rivier Gave bij Lourdes in Frankrijk, beweerde de 14-jarige boerin Bernadette Soubirous de Maagd Maria te hebben gezien die zichzelf voorstelde als "de Onbevlekte Ontvangenis". Ze ou zo'n 18 keer aan haar zijn verschenen.* Je zou denken dat zo'n groot aantal bezoeken een ideale gelegenheid zouden zijn geweest om enige theologische beschouwing van betekenis over te brengen. Het lijkt echter dat de hoofdboodschap (en dan nog in het Baskisch) dat de vermeende "moeder van God" aan het meisje gaf, was: "Bid en doe boete voor de bekering van de wereld". Och, en drink wat van het bronwater.

Tot haar eeuwige schande onderzocht de Rooms-Katholieke kerk de beweringen van Soubirous gedurende vier jaar vooraleer de devotie aan Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes goed te keuren. Sindsdien heeft de Kerk 67 mirakels in Lourdes geldig verklaard* (van de duizenden die werden gemeld*) en heeft ze het boerenmeisje heilig verklaard.* (Haar lichaam, dat wordt tentoongesteld, zou onvergankelijk zijn, maar het gezicht en de handen, die zo echt lijken, zijn gemaakt van was.) Naar schatting zouden de voorbije jaren zo'n 5 miljoen pelgrims jaarlijks de kapel in Lourdes bezoeken. In de voorbije 150 jaar zijn er zo'n 200 miljoen pelgrims geweest.* Voor wie het zich interesseert, dat is een slagingspercentage van 0,.0000335% of 1 op 3 miljoen. Verder moet sinds 1947 iedereen die beweert mirakuleus te zijn genezen voor een medische commissie verschijnen. "Tussen 1947 en 1990 werden slechts 1000 genezingen gemeld waarvan er slechts 56 werden erkend, een gemiddelde van 1,3 genezingen per jaar, tegen 57 per jaar vóór 1914."* Sinds 1978 waren er slechts vier erkende genezingen.* Dus, als je er aan denkt om naar Lourdes te gaan voor een mirakuleuze genezing, dan zijn de kansen niet erg hoog. Pelgrims kunnen misschien troost vinden in een Brits onderzoek dat de mirakelzoekers gedurende een jaar na hun bezoek regelmatig onderzocht en vaststelde dat ze minder ongerust en depressief waren.* Maar wie zou niet blijer worden van een reisje naar Zuid-Frankrijk waar je omringd wordt door mensen die er veel slechter aan toe zijn dan jezelf?

Van alle genezingen die in Lourdes zijn voorgevallen, was er echter geen enkele opvallende of ondubbelzinnige bij zoals het teruggroeien van een verloren lichaamsdeel. De Vlaamse filosoof Etienne Vermeersch vergelijkt dit feit met het gebrek aan een duidelijk en ondubbelzinnig  bewijs voor het bestaan van Bigfoot of het monster van Loch Ness. Hij beweerde tevens dat de pelgrims onderweg naar of van Lourdes waarschijnlijk behoorlijk meer dodelijke ongevallen hadden dan er genezingen waren.

Het feit dat de mirakelverhalen in de geschriften van diverse godsdiensten gevallen beschrijven die naturalistisch kunnen worden verklaard (de doden doen herrijzen of kanker genezen...wel, hij was niet echt dood of zij had niet echt kanker) of als mythologisch kunnen worden verworpen (geboren uit een maagd, verrijzen naar de hemel, drie dagen onder water overleven) bracht Vermeersch tot de uitdrukking "Lourdes-effect" om het vreemde gebrek te beschrijven van één enkel ondubbelzinnig mirakel door al de wonderdoeners die gedurende millennia op de massa indruk hebben gemaakt. Waarom weigeren bovennatuurlijke machten zich op een duidelijke manier te manifesteren? Het kan zeker niet een kwestie van moeilijkheid zijn.

Grot van Lourdes
De grot bij Lourdes in 1858
Lourdes telt zo'n 15.000 inwoners. Om de 5 miljoen pelgrims te kunnen huisvesten die jaarlijks het dorp bezoeken, zijn er 270 hotels. In Frankrijk telt enkel Parijs méér hotels. Nodeloos te zeggen dat er goede zaken worden gedaan. Voor wie de reis niet kan maken, zullen vele ondernemende mensen die Lourdes naar hen brengen. Ze verkopen water van de bron. Het water zou geneeskrachtige eigenschappen hebben. Het produceert alvast heel wat hoop en winsten dankzij de voortdurende overvloed van wishful thinking en magisch denken bij de gekwelden. Maar de kans dat iemand door dit water van iets anders dan dorst wordt genezen, is uitermate klein.