Neuro-Linguïstisch Programmeren (NLP) is een van de vele New Age Large Group Awareness Training programma's. NLP is een concurrent van Landmark Forum, Tony Robbins, en legio andere ondernemingen die, zoals de sofisten van het oude Griekenland, van stad naar stad reizen om hun wijsheid tegen vergoeding te onderwijzen. Robbins is waarschijnlijk de meest succesvolle "promovendus" van NLP. Hij begon zijn eigen rijk na transformatie van een "vetzak", zoals hij zichzelf beschreef, tot een "vuurloper" tot (in zijn eigen woorden) "de belangrijkste autoriteit van de natie op gebied van de psychologie van topprestaties en persoonlijke, professionele en organisatorische ommekeer". De oprichters van NLP, Richard Bandler en John Grinder, zouden het daar wel eens niet mee eens kunnen zijn.

NLP heeft voor elk wat wils, voor zieken en gezonden, natuurlijke personen of rechtspersonen. NLP is een manier om door groepsonderwijs (en liefst zoveel mogelijk tegelijk) gezonde individuen te veranderen. Maar het wordt ook toegepast voor individuele psychotherapie van problemen zo divers als fobieën en schizofrenie. NLP is ook gericht op het transformeren van hele bedrijven, toont hen aan hoe hun maximale potentieel te bereiken en grote successen te verwezenlijken.

Wat is NLP?

NLP begon in het midden van de jaren zeventig door een taalkundige (Grinder) en een wiskundige (Bandler) die zich sterk interesseerden voor (a) succesvolle mensen, (b) psychologie, (c) taal en (d) het programmeren van computers. Het is moeilijk om NLP te definiëren omdat degenen die ermee begonnen en diegenen er nu mee bezig zijn zo'n vage en dubbelzinnige taal gebruiken dat het begrip NLP voor verschillende mensen een andere inhoud heeft. Hoewel het moeilijk is om een consistente beschrijving van NLP te vinden bij degenen die beweren deskundigen te zijn, blijft één metafoor altijd terugkomen. NLP beweert mensen te helpen veranderen door hen te leren hun hersenen te programmeren. We kregen hersenen, wordt ons verteld, maar geen handleiding. NLP biedt je een gebruiksvriendelijke handleiding voor de hersenen. De hersenenhandleiding lijkt een metafoor voor de NLP-opleiding, die soms worden aangeduid als "software voor de hersenen." Bovendien leunt NLP, bewust of onbewust, sterk op (1) de notie van de onbewuste geest die het bewuste denken en handelen voortdurend beïnvloedt, (2) metaforisch gedrag en spraak, met name voortbouwend op de methoden die worden gebruikt in Freuds Interpretatie van Dromen en (3) de hypnotherapie ontwikkeld door Milton Erickson. NLP is ook sterk beïnvloed door het werk van Gregory Bateson en Noam Chomsky.

Een rode draad in NLP is de nadruk op het aanleren van een sliert communicatie- en overredingsvaardigheden en om zichzelf met behulp van zelfhypnose te motiveren en te veranderen. De meeste NLP-beoefenaars maken op het web reclame voor stoute beweringen dat ze gewoon iedereen kunnen helpen om eender wat te worden. Het volgende is een typisch voorbeeld:

NLP kan alle aspecten van uw leven op een hoger peil tillen door de relaties met uw dierbaren te verbeteren, effectief te leren lesgeven, bij het verkrijgen van een sterker gevoel van eigenwaarde, een grotere motivatie, een beter begrip van communicatie, uw bedrijf of carrière vooruithelpen... en een heleboel andere dingen die te maken hebben met je hersenen. (Van de nu ter ziele gegane http://www.nlpinfo.com/intro/txintro.shtml hier gearchiveerd)

Sommige voorstanders beweren dat ze een onfeilbare methode hebben om te leren zien wanneer iemand liegt, maar anderen erkennen dat dit niet mogelijk is. Sommigen beweren dat mensen alleen maar mislukken omdat hun leraren niet met hen in de juiste "taal" hebben gecommuniceerd. Een NLP goeroe, Dale Kirby, informeert ons dat een van de vooronderstellingen van NLP is: "Niemand is verkeerd of gebroken." Waarom dan proberen te remediëren? Aan de andere kant maakt wat de heer Kirby aan begrijpelijks over NLP zegt het nu ook weer niet erg aantrekkelijk. Bijvoorbeeld zegt hij dat volgens NLP "Er niet zoiets bestaat als mislukking. Er is alleen feedback." Werd NLP door het Amerikaanse leger uitgevonden om hun "onvolledige successen" uit te leggen? Toen de space shuttle enkele minuten na de lancering ontplofte, waarbij iedereen aan boord dood bleef, was dat "alleen feedback"? Als ik mijn buurman steek en dat dan "het uitvoeren van niet-electieve chirurgie" noem, beoefen ik dan NLP? Als ik in dronken toestand met een mes in mijn zak voor het bedreigen van een ex-vriendin gearresteerd wordt, ben ik dan gewoon "aan het proberen om eenoude vlam weer nieuw leven in te blazen"?

Een andere onjuiste NLP-vooronderstelling is: "Als iemand iets kan, kan iedereen het leren." Dit komt van mensen die beweren dat ze de hersenen begrijpen en je kunnen helpen met de jouwe te herprogrammeren. Ze willen dat je denkt dat het enige dat de gemiddelde persoon van Einstein of Pavarotti of de wereldkampioen gewichtheffen onderscheidt NLP is.

Van NLP wordt gezegd dat het de studie is van de structuur van de subjectieve ervaring, maar veel aandacht lijkt te worden besteed aan het observeren van het gedrag en mensen te leren hoe ze "lichaamstaal" moeten lezen. Maar er is geen gemeenschappelijke structuur voor non-verbale communicatie, net zomin als er een gemeenschappelijke structuur is voor droomsymboliek. Er zijn zeker een aantal goed omschreven cultureel bepaalde non-verbale manieren van communiceren. Je kan met de rug van de hand naar een ander wijzen en daarbij alle vingers, behalve de middelvinger, omlaag krullen. Dat heeft een duidelijke betekenis in de Amerikaanse cultuur. Maar als iemand me vertelt dat de manier waarop ik tijdens een gesprek in mijn neus knijp, betekent dat ik signaleer dat ik vind dat zijn idee stinkt, hoe kunnen we dan verifiëren of zijn interpretatie juist is of niet? Dat ontken ik. Hij kent de structuur, zegt hij. Hij kent de betekenis. Ik ben niet bewust van mijn signaal of van mijn gevoelens, zegt hij, omdat het bericht afkomstig is van mijn onderbewustzijn. Hoe testen we dit soort claims? Dat gaat niet. Wat is zijn bewijs? Het moet liggen aan zijn briljante intuïtieve inzicht omdat er geen empirisch bewijs is om deze claim te ondersteunen. Tijdens een vergadering met de armen gekruist zitten, wil niet zeggen dat iemand "je probeert te blokkeren" of "defensief wordt". Ze kan het gewoon koud hebben of last hebben van rugpijn of gewoon comfortabeler zitten op die manier. Het is gevaarlijk om te veel te willen afleiden uit dat non-verbale gedrag. Gespreide benen kunnen gewoonweg wijzen op een ontspannen persoon, niet dat iemand jou uitnodigt om seks te hebben. Tegelijkertijd gaat veel van wat NLP leert over koud lezen. Dit is waardevol, maar een kunst en geen wetenschap, en moeten met voorzichtigheid worden gebruikt.

Ten slotte stelt NLP dat ieder van ons een Primair Representationeel Sy steem (PRS) heeft, dat wil zeggen de neiging om te denken in specifieke modi: visueel, auditief, kinesthetisch, olfactorisch of gustatorisch. Het PRS van een persoon kan bepaald worden door woorden die de persoon neigt te gebruiken of door de richting van zijn oogbewegingen. Vermoedelijk zal een therapeut een betere verstandhouding met een cliënte hebben als ze een overeenstemmende PRS heeft. Niets van dit alles werd ondersteund door de wetenschappelijke literatuur.

Bandlers Instituut

Bandlers First Institute of Neuro-Linguistic Programming™ and Design Human Engineering™ heeft dit te zeggen over NLP:

Neuro-Linguïstisch Programmeren™ (NLP™) wordt gedefinieerd als de studie van de structuur van de subjectieve ervaring, wat kan worden berekend op basis daarvan en gebaseerd is op het geloof dat alle gedrag structuur heeft .... Neuro-Linguïstisch Programmeren™ is speciaal gecreëerd om ons in staat te stellen om op magische wijze nieuwe manieren te creëren om te begrijpen hoe verbale en non-verbale communicatie het menselijk brein beïnvloeden. Als zodanig geeft het ons allemaal de mogelijkheid om niet alleen beter te communiceren met anderen, maar ook te leren hoe meer controle te hebben over wat geacht wordt automatische functies van onze eigen neurologie te zijn.

Ze vertellen ons dat Bandlers eerste modellen Virginia Satir ("De Moeder van Family System Therapy"), Milton Erickson ("De Vader van de Moderne Hypnotherapie") en Fritz Perls (vroege pleitbezorger van Gestalttherapie) waren, omdat ze "fantastische resultaten met hun cliënten hadden". De linguïstische en gedragspatronen van zulke mensen werden bestudeerd en gebruikt als modellen. Dat waren therapeuten die graag uitdrukkingen als 'zelfachting', 'valideren', 'transformatie', 'harmonie', 'groei', 'ecologie', 'zelfrealisatie', 'onbewuste', 'non-verbale communicatie', 'het bereiken van een hoogste potentiaal' bezigden. Aan die uitdrukkingen herken je de New Age transformationele psychologie. Geen neurowetenschapper of niemand die het brein heeft bestudeerd wordt vermeld als van enige invloed op NLP. Wie ook niet wordt genoemd, al lijkt hij het ideale model voor NLP, is Werner Erhard. Hij begon met est net een paar mijl ten noorden (in San Francisco) van Bandler en Grinder (in Santa Cruz), een paar jaar voordat deze laatsten met hun opleidingsbedrijf begonnen. Erhard leek van plan te zijn te gaan doen wat Bandler en Grinder ook van plan waren: mensen helpen zich transformeren en daar een goede boterham aan te verdienen. NLP en est hebben ook gemeen dat ze zijn opgebouwd uit een allegaartje van bronnen in de psychologie, filosofie en andere disciplines. Beide zijn briljant gebracht als het aanbieden van de sleutel tot succes, geluk en vervulling. Tenminste voor iedereen die bereid is om de prijs van de deelname te betalen. Het beste van alles: iedereen die zijn honoraria betaalt, slaagt!

De steeds evoluerende Bandler

Wanneer je leest wat Bandler zegt, zou je kunnen denken dat sommige mensen zich alleen maar inschrijven om de vertaling van de Meester Leraar van Communicatieve Vaardigheden zelf te krijgen:

Een van de modellen die ik bouwde, werd 'strategie uitlokking' genoemd. Iets dat mensen verwarren met modelleren zonder einde. Ze beginnen, roepen een strategie op en denken dat ze aan het modelleren zijn, maar ze vragen zich niet af: "Waar komt dat strategie-uitlokkingsmodel vandaan?" Dit model heeft zijn beperkingen omdat het werd gebouwd door het reduceren van een aantal dingen. Het strategie-uitlokkingsmodel is altijd op zoek naar de meest uitputtende opsomming van de totstandbrenging van een resultaat. Dit model is gebaseerd op sequentiële uitlokking en gelijktijdige installatie.

Velen zouden het er zeker mee eens zijn dat met dit soort communicatie Bandler wel een heel speciale code voor het programmeren van zijn hersenen moet hebben.

Bandler beweert dat hij blijft evolueren. Voor sommigen kan het echter erop lijken dat hij zich voornamelijk bezig houdt met de bescherming van zijn economische belangen door op elke inval een handelsmerk te nemen. Hij lijkt uiterst bezorgd dat een of andere malafide therapeut of trainer op de loop gaat met zijn werk en er geld mee verdient zonder hem royalties te betalen. Als je wat tegemoetkomend bent, zou je Bandlers obsessie met het handelsmerk als een manier kunnen zien om de integriteit van zijn briljante nieuwe ontdekkingen van het menselijk potentieel (zoals charisma enhancement) te beschermen en hoe deze te verkopen. Hoe dan ook, om de zaken te verduidelijken of net niet - wie zal het weten? - kan wat Bandler "het echte ding" noemt geïdentificeerd worden door een licentie en het handelsmerk™ van The Society of Neuro-Linguistic Programming™. Neem echter geen contact met deze organisatie op als je gedetailleerde, duidelijke informatie over de aard van NLP wilt, of DHE (Design Human Engineering™ (dat je zal leren om ontwerpen te hallucineren op de manier van Tesla)), of PE (Persuasion Engineering™) of MetaMaster Track™, of Charisma Enhancement™, of Trancing™, of wat de heer Bandler en medewerkers vandaag ook verkopen. Je zal op Bandlers pagina vooral informatie vinden over hoe je aan te melden voor een van zijn trainingen. Bijvoorbeeld: je kan thuis 6 dagen training voor 1.800 dollar krijgen ($1.500 bij voorafbetaling). Waarin of waarvoor wordt je dan opgeleid? Bandler heeft "de vooruitgang van de menselijke evolutie" bestudeerd en laat je daaraan deelnemen. Voor $1.500 kan je zijn 3-daagse seminar volgen over Creativity Enhancement (waar je kan leren waarom het niet creatief is om voort te bouwen op andermans ideeën, met uitzondering van die van Bandler).

Grinder en zakelijke NLP

John Grinder, aan de andere kant, is ervoor gegaan om voor de zakenwereld te doen wat Bandler doet voor de rest van ons. Hij heeft zich aangesloten bij Carmen Bostic St Clair in een organisatie genaamd Quantum Leap, "een internationale organisatie die zich bezighoudt met het ontwerp en de implementatie van interculturele communicatiesystemen". Net als Bandler, beweert Grinder dat hij nieuwe en nog briljantere "codes" heeft ontwikkeld.

De New Code bevat een reeks van poorten die een zekere en op mijn manier van denken afgestemde juiste verhouding tussen de bewuste en onbewuste delen van een persoon vooronderstellen. Met de bedoeling op een of andere manier NLP te vertegenwoordigen. Dit gaat ver in de richting van aandringen op de aanwezigheid van persoonlijke congruentie in een dergelijk persoon. Met andere woorden, een persoon die geen persoonlijke congruentie in zich draagt, zal in het algemeen in de onmogelijkheid verkeren om het gebruik en/of leren van de Nieuwe Code patronen met enig consistent succes te volbrengen. Dit is een ontwerp waar ik erg van hou omdat het een zelfcorrigerend systeem is.

Het zal sommigen niet ontgaan dat termen als "persoonlijke congruentie" niet erg nauwkeurig of wetenschappelijk zijn. Dit komt waarschijnlijk omdat Grinder een 'nieuw paradigma' heeft gecreëerd. Zo zegt hij het toch. Hij ontkent dat zijn en Bandlers werk een eclectisch mengelmoes van filosofie en psychologie is, of dat het zelfs bouwt op het werk van anderen. Hij gelooft dat wat hij en Bandler deden het "creëren van een paradigmaverschuiving" was.

De volgende bewering van Grinder geeft enig idee van wat hij denkt dat NLP is:

Mijn herinneringen over wat we dachten op het moment van ontdekking (met betrekking tot de klassieke code die we ontwikkelden - dat wil zeggen, de jaren 1973 tot 1978) zijn dat we er ons heel expliciet bewust van waren dat we op het punt stonden om een paradigma omver te werpen en dat ik, bijvoorbeeld, het erg nuttig vond om voor een deel van deze campagne gebruik te maken van het uitstekende werk van Thomas Kuhn (The Structure of Scientific Revolutions) waarin hij sommige van de voorwaarden, die historisch werden verkregen te midden van paradigmaverschuivingen, detailleerde. Bijvoorbeeld denk ik dat het heel nuttig was dat geen van ons gekwalificeerd was op het gebied waarin we ons gingen verdiepen - psychologie en in het bijzonder de therapeutische toepassing; dit is een van de voorwaarden die Kuhn identificeerde in zijn historische studie van paradigmaverschuivingen. Wie weet wat Bandler zat te denken?

Men kan alleen maar hopen dat Bandler niet aan dezelfde dingen als Grinder zat te denken, althans over Kuhns klassieke tekst. Kuhn promootte nu niet precies het idee dat niet bijzonder gekwalificeerd zijn op een wetenschappelijk gebied een belangrijke voorwaarde is om bij te dragen aan de ontwikkeling van een nieuw paradigma in de wetenschap. Bovendien gaf Kuhn geen model of blauwdruk voor het creëren van paradigmaverschuivingen! Het is een historisch werk dat beschrijft wat hij meende dat zich had voorgedaan in de geschiedenis van de wetenschap. Nergens geeft hij aan dat een enkele persoon ooit een paradigmaverschuiving in de wetenschap op zijn eentje veroorzaakte, of dat zelfs maar zou kunnen. Mensen zoals Newton of Einstein konden theorieën aanbrengen die paradigmaverschuivingen nodig hebben opdat hun theorieën adequaat konden worden begrepen, maar ze veroorzaken die paradigmaverschuivingen niet zelf. Kuhn's werk houdt in dat een dergelijk idee belachelijk is.

Grinder en Bandler hadden beter Kant eens nagelezen voordat ze met hun donquichotterige theoriën op de proppen kwamen. Kants "Copernicaanse revolutie" kon door Bandler en Grinder als een paradigmaverschuiving worden beschouwd, maar het is niet daarover dat Kuhn sprak over toen hij de historische ontwikkeling van wetenschappelijke theorieën beschreef. Kuhn beperkte zich tot de wetenschap. Hij beweerde niet dat iets dergelijks gebeurt in de filosofie en hij zou zeker niet impliceren dat alles wat NLP deed, of doet, een paradigmaverschuiving vormt. Kuhn stelde dat paradigmaverschuivingen optreden na verloop van tijd als een theorie onderuitgaat en wordt vervangen door een andere. Wetenschappelijke theorieën schieten tekort, beweerde hij, wanneer nieuwe gegevens niet kunnen worden verklaard door de oude theorieën of wanneer zij de nieuwe waarnemingen niet langer evengoed als de nieuwere theorie kunnen uitleggen. Wat Bandler en Grinder deden was geen reactie op een crisis in theorie in enig wetenschappelijk gebied en kan dus ook niet worden beschouwd als een bijdrage aan een paradigmaverschuiving en nog veel minder er zelf een zijn.

Wat Grinder lijkt te denken dat Kuhn bedoelde met "paradigma shift" is zoiets als een gestaltverschuiving, een verandering in de manier waarop we naar de dingen kijken, een verandering in perspectief. Kant past misschien in dit prentje. Kant verwierp de oude manier om aan epistemologie te doen, die erin bestond om te vragen 'hoe kunnen we ons ertoe brengen om de wereld te begrijpen?' Wat we ons zouden moeten afvragen, aldus Kant, is 'hoe het mogelijk is dat de wereld door ons kan worden begrepen'. Dit was een werkelijk revolutionaire stap in de geschiedenis van de filosofie, want het stelde dat de wereld moet voldoen aan de voorwaarden opgelegd door de degene die de wereld ervaart. Het idee dat men de waarheid heeft als de geest in overeenstemming is met de wereld, wordt afgewezen ten gunste van het idee dat alle kennis subjectief is, omdat die onmogelijk is zonder de ervaring die in wezen subjectief is. Copernicus had in wezen gezegd: "Laten we eens kijken hoe de dingen eruitzien met de zon in plaats van de aarde in het middelpunt van het heelal". Kant zei:  "Laten we eens kijken hoe we de wereld kennen door te veronderstellen dat de wereld in overeenstemming moet zijn met de geest, in plaats van dat de geest in overeenstemming moet zijn met de wereld". Copernicus kon worden beschouwd als een bijdrage aan een paradigmawisseling in de wetenschap. Als hij gelijk had over de aarde en de andere planeten, die rond de zon draaien in plaats van dat de zon en de andere planeten rond de aarde draaien - en dat was zo - dan konden astronomen niet langer aan sterrenkunde doen zonder ingrijpende veranderingen in hun fundamentele concepten over de aard van de hemel. Aan de andere kant is er geen manier om te weten of Kant gelijk heeft. We kunnen zijn theorie accepteren of weigeren. We kunnen aan filosofie blijven doen zonder kantianen te zijn, maar we kunnen niet doorgaan met aan astronomie te doen zonder het accepteren van de heliocentrische hypothese en de afwijzing van de geocentrische. Wat deden Grinder en Bandler dat het onmogelijk maakte aan psychologie, therapie, semiotiek of filosofie te blijven doen, zonder hun ideeën te aanvaarden? Niets.

Hebben mensen voordeel aan NLP?

Hoewel ik er niet aan twijfel dat veel mensen profijt hebben van de NLP trainingen, lijken er meerdere valse of twijfelachtige veronderstellingen te zijn waarop NLP is gebaseerd. Hun opvattingen over het onderbewuste, hypnose en de mogelijkheid om mensen te beïnvloeden door een rechtstreeks beroep op het onderbewuste zijn ongegrond. Alle wetenschappelijke bewijzen die voorhanden zijn bij zulke dingen geven aan dat wat NLP claimt niet waar is. Je kunt niet leren om "direct te spreken met de onbewuste geest", zoals Erickson en NLP beweren, behalve op de meest voor de hand liggende manier van het gebruik van de kracht van suggestie.

NLP stelt dat haar experts het denken van grote geesten en de gedragspatronen van succesvolle mensen hebben bestudeerd en daaraan modellen van hoe ze werken ontleend. "Van deze modellen zijn er technieken voor het snel en effectief veranderen van gedachten, gedragingen en overtuigingen die je in de weg staan ontwikkeld." Maar het bestuderen van Einstein of Tolstojs werk zouden een dozijn "modellen" kunnen produceren van hoe die geesten werkten. Er is geen manier om te weten welke, als ze er al zijn, van die modellen juist is. Het is een raadsel waarom iemand zou denken dat een bepaald model technieken om snel en effectief verandering in gedachten, handelingen en overtuigingen zou impliceren. Ik denk dat de meesten van ons intuïtief begrijpen dat zelfs als we werden onderworpen aan dezelfde ervaringen die Einstein of Tolstoj hadden, we geen van beiden zouden zijn geworden. Zeker, we zouden significant verschillen van wie we nu zijn geworden, maar zonder hun hersenen om mee te beginnen, zouden we ons heel anders dan een van hen hebben ontwikkeld.

Besluit

Het lijkt erop dat NLP modellen ontwikkelt die niet kunnen worden gecontroleerd. Daaruit ontwikkelt het dan weer technieken die niets te maken hebben met zowel de modellen of de bronnen van de modellen. NLP maakt claims over denken en waarnemen, die niet lijken te worden ondersteund door de neurowetenschappen. Dit wil niet zeggen dat de technieken niet zullen werken. Ze kunnen zelfs vrij goed werken maar er is geen manier om te weten of de claims achter hun oorsprong geldig zijn. Misschien maakt het niet uit. NLP zelf verkondigt dat het pragmatisch is in zijn aanpak: wat telt is of het werkt. Echter, hoe meet je de bewering "NLP werkt"? Ik weet het niet en ik denk niet dat NLPers het wel weten. Anekdotes en getuigenissen lijken de belangrijkste meetapparatuur. Helaas blijkt uit een dergelijke meting alleen hoe goed de trainers hun cliënten leren om anderen te overtuigen zich in te schrijven voor nog meer trainingen.


Naschrift:
Om met een vrolijke noot te eindigen, heeft Bandler Grinder voor miljoenen dollars aangeklaagd. Blijkbaar konden de twee grote communicators en paradigmavernieuwers hun eigen advies niet volgen of misschien modelleren ze hun gedrag naar dat van zoveel andere grote Amerikanen die hebben ontdekt dat de meest lucratieve manier om te communiceren erin bestaat iemand met diepe zakken aan te klagen. NLP is groot in metaforen en ik betwijfel of deze nare rechtszaak het soort metafoor is waardoor ze willen worden herinnerd. Is Bandlers manier een patent te nemen op een half dozijn uitdrukkingen een bewijs van een man die gewoon de integriteit van NLP wil beschermen of is het een bewijs van een hebzuchtige megalomanie?


Met dank aan Rik Delaet voor de vertaling van dit artikel.