Satan is de antagonist van God. Dus, Satan is een verpersoonlijking van het kwade. Vele aanhangers van de Bijbel geloven dat Satan een bestaand wezen is, een geest gecreëerd door God. Satan en de andere geesten die hem volgden kwamen in opstand tegen God. Ze werden door hun Schepper uit de hemel verbannen. Theologen speculeren mogelijk over waarom de Almachtige de "gevallen engelen" niet vernietigde, zoals Hij naar verluidt heeft gedaan met zijn andere creaties toen ze niet rechtschapen bleken te zijn (behalve Noah en zijn familie, natuurlijk). Het werd Satan toegestaan zijn eigen koninkrijk in de hel op te richten en duivels uit te sturen om op aarde naar bekeerlingen op zoek te gaan. De demonische wereld lijkt maar om één reden te mogen bestaan: mensen verleiden om zich af te keren van God. Waarom God Satan zou toestaan dit te doen wordt in het boek Job uitgelegd. Wanneer Job vraagt waarom God Satan toeliet hem te toornen is het antwoord rechtuit en finaal: Hebt gij een arm zoals de Heer? Het verhaal van Job wordt op diverse manieren door theologen geïnterpreteerd maar mijn interpretatie is dat niemand weet waarom God Satan laat leven en ons toornen. God is God en kan doen wat Hij wil. Het is niet aan ons om te vragen waarom, wij horen enkel te zijn en te sterven.


Van het titelblad van Paul Carus' The History of the Devil and the Idea of Evil (1900)

Satan, als geest, is niet mannelijk of vrouwelijk. Maar net als zijn Schepper, wordt naar Satan doorgaans verwezen als een mannelijk wezen. Velen geloven dat Satan, of de Duivel zoals hij vaak wordt genoemd, mensen kan "bezitten". Bezetenheid is een lichamelijke invasie door de duivel. De Katholieke Kerk voert nog steeds uitdrijvingen uit op mensen van wie men meent dat ze bezeten zijn. Van Jezus wordt gezegd dat hij duivels heeft uitgedreven, d.w.z. uitdrijvingen heeft uitgevoerd, en de Kerk meent dat Jezus haar dezelfde kracht heeft gegeven. Door de eeuwen heen hebben vele vrome godsdienstige mensen verkeerdelijk gedacht dat mensen met bepaalde geestelijke of fysieke ziektes bezeten waren door Satan.

Maar nog meer dan van bezetenheid werden mensen beschuldigd van samenheulen met de duivel. Men gelooft dat Satan vele krachten heeft, waaronder zich vertonen in menselijke of dierlijke vormen. Het samenheulen werd vaak puur fysiek en meestal seksueel gezien. In het grootste deel van de geschiedenis van het Christendom zijn er rapporten over Satan die intiem is met mensen, hetzij als incubus (mannelijke duivel) of succubus (vrouwelijke duivel). Heksen en tovenaars zouden de kinderen zijn van dergelijke unies. Ze worden als bijzonder verderfelijk aanzien omdat ze een aantal duivelse krachten hebben geërfd.

Volgens Carl Sagan zijn verslagen over duivelse gemeenschap vaak voorkomende culturele fenomenen:

Parallellen met incubi zijn onder meer de Arabische djinn [jinn], Grieke saters, Hindu bhuts, Samoaanse hotua poro, Keltische dusii... (Sagan 1995, 124).

Maar toen ik als kind door Dominicaanse zusters werd ingelicht over de praktijken van Satan, waren er geen vertalen bij over nonnen die door een incubi in priesterkleren werden verkracht. De duivel was er om ons tot zonde te verleiden, niet meer dan dat. Hij was er niet om seks met ons te hebben of ons te laten deelnemen in een voortplantingsexperiment of om een ras te kweken van heksen en magiërs. Om zeker te zijn, zijn voornaamste verleidingen zouden seksueel getint zijn. Het leed geen twijfel dat Hij veel tijd doorbracht met het gebruiken van meisjes om jongens tot onkuise gedachten en daden te verleiden. Hij zou onze geesten in de puberteit voortdurend binnendringen, en er verlangens voor seksuele experimenten en plannen die te kwaadaardig zijn om te vermelden en nog minder werden uitgevoerd. Om eerlijk te zijn, vermoed ik dat de meisjes moest geleerd worden omzichtig te zijn met jongens die proberen hen tot seksuele verleiding te brengen en dat wij elke duivelstruuk zouden proberen om ze ertoe te krijgen. Maar aan de meisjes werd geleerd dat zij de verleidsters waren en daarom diegenen waren die ervoor moesten zorgen de jongens niet te schaden met hun vrouwelijke charmes. We werden geleerd voortdurend te bidden, de tussenkomst van de heiligen en de Heilige Moeder Gods te wensen, dat ze ons bescherming zouden geven tegen de bekoringen van Satan. Vele waarnemers moeten gedacht hebben dat de vrees voor Satan heel erg lijkt op de vrees voor onze eigen seksualiteit.

onschuldige engelen

In de hele tijd waarin we onderwezen werden over de duivel, werd er nooit melding gemaakt over paus Innocentius VIII en zijn vervolging van heksen en ketters. In een pauselijk bul verklaarde de paus dat "boosaardige engels", d.w.z., duivels, seks hadden met vele mannen en vrouwen. Hij was niet de eerste die dit verkondigde. Andere voor hem, zoals Thomas van Aquina, hadden dit al eerder en meer gedetailleerd besproken. Thomas herinnert er ons aan dat aangezien de duivel niet menselijk is, hij geen menselijk zaad kan produceren. Dus moet hij zich transformeren in een vrouw, een man verleiden, het zaad houden, in een man transformeren, een vrouw verleiden en dan het zaad transfereren. Het zaad pikt onderweg iets van de duivel op zodat het kind niet normaal is. Naar verluidt duurde het een hele tijd eer Satan had ontdekt dat intiem zijn met mensen de beste manier was om de wereld te controleren . Onze lichamen binnendringen is efficiënter en doeltreffender dan onze geesten binnendringen. Maar de paus en vele andere vrome mensen hadden een plan om de duivelse kinderen te vernietigen: ze zouden hen allemaal martelen en verbranden! Ze zouden vuur met vuur bestrijden! De duivel zou hen niet overwinnen. In feite is het sadistische en monsterlijke gedrag van de heilige en vrome inquisiteuren bijna voldoende om een skepticus in Satan te doen geloven. De inquisiteuren waren zelf niets minder dan des duivels.

Een van de meer interessante aspecten van satanologie is het steeds weerkerend thema van mensen die een pact sluiten met de duivel. Het best bekend is de Faust-legende: in ruil voor de ziel zorgt Satan voor weelde of macht voor een bepaalde tijd. In de meeste versies van het verhaal, misleidt Faust de duivel en vermijdt hij betaling. In het originele verhaal wordt Faust op het einde van het contract door de duivel verminkt en gedood. Zijn hersenen spatten tegen de muren, zijn ogen en tanden liggen op de grond en zijn lichaam ligt buiten op een mesthoop (Smith, 269).

Tegenwoordig zijn er nog steeds mensen die geloven dat Satan een bestaand wezen is, maar we horen nog zelden verhalen over incubi en succubi. Het meest in de buurt komen verhalen over ontvoeringen door buitenaardse wezens en sterrekinderen. Gelukkig maar want voor de huidige slachtoffers van ontvoeringen door buitenaardse wezens met gelijkaardige verhalen over seksuele experimenten --de duivel is dus vervangen door buitenaardse wezens-- is er geen equivalent van de middeleeuwse kerk om hen te vervolgen, martelen en vermoorden.

Het is echter interessant te zien dat de meeste van deze mensen die moorden en martelen de noodzaak voelen om op z'n minst te doen alsof ze iets goeds doen wanneer ze hun gruwel uitvoeren. Wat de terrorist of etnische uitroeier tegenwoordig tot hun gruwel drijft, lijkt dezelfde kracht te zijn die de vrome inquisiteuren dreef. Hun gedrag volstaat bijna om een skepticus te doen geloven dat Satan misschien bestaat --in de zielen van deze goede mensen die vechten voor hun nobele doelen.

Filosofisch gezien is het universele geloof in kwade demonen gebaseerd op de nood aan een verklaring voor de enorme hoeveelheid moreel en fysiek kwaad in het menselijke bestaan. Ik neem ook aan dat duivels op een of andere manier als excuus dienen voor onze eigen kwade acties en onze verantwoordelijkheidszin verminderen voor de schade die we aanrichten. Psychologisch zouden de demonen projecties van onszelf kunnen zijn, het slechtste deel van onze aard of het meest gevreesde deel van onze eigen aard. Literair gezien moeten demonen bestaan. Zoniet zouden we ze moeten uitvinden. Ze lijken zo essentieel voor een groot deel van onze verhalen - misschien wel meer essentieel dan hun goede tegenhangers.

Satans tanende macht

Naarmate de invloed van de Christelijke Kerk daalde, daalde ook de kracht van Satan. Het is geen toeval dat Satan op hetzelfde tijdstip als de kerk op het hoogtepunt van zijn carrière was, tijdens de dertiende eeuw. Tijdens de middeleeuwen werd van de duivel gezegd dat hij de muur van Hadrianus tussen Schotland en Engeland had gebouwd, gigantische stenen had verplaatst om megalithische steencirkels en dolmen te bouwen, brugeen had gebouwd zoals die bij Saint-Cloud en de Pont de Valentre in Cahors, voor de prijs van de ziel van de eerste die de brug overstak, enz. Satan kon magie verrichten, maar men moet onthouden dat de Christelijke godsdienst in wezen een godsdienst van magie is, van sacramenten die iemand tegen Satan beschermt en die brood en wijn in Christus veranderen, van mirakels die indruisen tegen de natuurlijke orde van goed of slecht, van heropstanding uit de doden en het geloof van eeuwig leven. Satan vertegenwoordigt het tegengestelde van die orde: zwarte magie, pacten met de duivel, wonderen die de natuurlijke orde tegengaan, de belofte van eeuwige jeugd en wonderlijke krachten. De Satanische Orde was de creatie van de kerk, noodzakelijk om de eigen macht over de wereld te vestigen. Ketters, heksen en tovenaars bedreigden de wereldlijke dominantie van de kerk. Ze moesten worden vernietigd. Naarmate de vijanden van de kerk talrijker en machtiger werden, groeide het terreurbewind van de kerk en werd de kerk steeds machtiger.

Naarmate de macht van het Christendom als de dominante sociale en politieke kracht in de westerse cultuur, nam ook de kracht van Satan af. Tegen de achttiende eeuw, alvast wat Europa betreft, behoorden verbrandingen van ketters en heksen zo goed als tot het verleden. Tegenwoordig zouden de meeste Christenen het primitief en barbaars achten om te suggereren dat iemand achtervolgd en gedood zou moeten worden omwillen van gemeenschap met Satan. Zelfs zij die vermeend kwaad doen in de naam van Satan worden doorgaans vervolgd voor het kwaad dat ze doen, niet voor hun vermeend samengaan met de duivel. Mochten politieagenten geconfronteerd worden met misdaden door aanhangers van Satan, dan zouden ze die misdadigers eerder als misleid zien dan als mensen die echt samengaan met bovenaardse wezens.

Als de opgang van de moderne wetenschap iets te maken had met de val van de Christelijke kerk als meest invloedrijke macht in de cultuur van het westen, dan is de moderne wetenschap ook deels de oorzaak voor het uitdrijven van Satan uit het westelijke bewustzijn. Natuurlijk is de duivel nog niet dood maar hij krijgt zijn kracht van God, en als de macht van God taant, dan taant die van Satan ook. Misschien zullen God en Satan op een dag machteloze vreemdelingen zijn voor de menselijke verbeelding. Maar reken er maar niet op. Vele theïsten geloven dat het kwaad van de huidige wereld, en zoals we allen weten is er veel, te wijten is aan de opgang van Satan en de kleiner wordende godsdienstige invloed. Mochten ze hun zin krijgen, dan zouden we allemaal meer bidden en werken tegen de valstrikken van de duivel. Ik denk echter dat we meer te vrezen hebben van deze vrome mensen dan van de duivel of zijn bewonderaars. Sommigen in de Verenigde Staten gaan zelfs zo ver dat ze deze vrome voorstanders van de amendementen van de Amerikaanse grondwet beschouwen als vermomde duivels. Ik denk van niet, maar als je ziet dat Gods kinderen mensen doden bij abortusklinieken, dan lijkt Satan niet echt meer nodig. Mocht Satan en zijn volgelingen naar aarde terugkeren, dan zouden ze merken dat alle goede jobs voor duivels zijn ingenomen door de vromen der aarde.

Ten slotte zijn er moderne satanisten die troost en kracht vinden in occulte magie, maar voornamelijk in al wat anti-Christelijk is. Zij vinden hun inspiratie uit de grote verbeeldingswerken in kunst, literatuur en beleid die voornamelijk zijn gemaakt door vrome Christenen in hun ijverige strijd tegen hun vijanden, maar ook gecreëerd door voorchristelijke cultussen als de Egyptische cultus van Set of door niet-Christelijke occultisten zoals Aleister Crowley en Anton LaVey. De huidige satanisten werden door vrome Christenen beschuldigd van rituele kindermoorden, het verminken en offerslachten van dieren, het achterwaarts schrijven van berichten in muziek waarbij mensen worden opgeroepen te doden, het sturen van subliminale of geheime berichten via duivelse symbolen op pizzakarton of zeeppapier, wat het algemene morele verval van onze samenleving veroorzaakt, enz.. De satanisten ontkennen. Het bewijs dat de satanisten zo kwaadaardig of machtig zijn als hun vijanden beweren is niet echt sterk. Er is wel een overtuigend bewijs voor de macht en verderfelijkheid van de vromen. Kijk naar hun recente heksenjacht tegen kinderverzorgers en familieleden van kinderen. Er is overvloedig bewijs dat de vromen vaak en onterecht vele mensen hebben beschuldigd van satanisc ritueel misbruik van kinderen. En zij werd in de heksenjacht bijgestaan door toegewijde therapeuten, vrome politieagenten en procureurs.