Therapeutische aanraking (TA) is een soort energiegeneeskunde waarbij de therapeut zijn of haar handen beweegt over het "energieveld" van de patiënt waarbij de stroom van chi of prana zou worden gestuurd zodat de patiënt kan genezen. TA is gebaseerd op het geloof dat elk levend wezen een "levensenergieveld" heeft dat zich uitstrekt voorbij het oppervlak van het lichaam en een aura opwekt. Dit energieveld kan uit balans, uit lijn, versperd of in disharmonie raken. Energiegenezers denken dat ze dit energieveld kunnen voelen en manipuleren door bewegingen te maken die lijken op het masseren van de lucht enkele centimeters boven het lichaamsoppervlak van de patiënt. Energiegenezers denken ook dat ze een deel van hun eigen levensenergie kunnen overbrengen op de patiënt. Deze luchtmanipulaties brengen het energieveld terug naar een staat van evenwicht of harmonie, naar een goed alignement, of deblokkeren een belemmering in het veld, of brengen levensenergie over van genezer naar patiënt. Deze herstelling van de integriteit van het veld zou het mogelijk moeten maken dat het lichaam zichzelf geneest.

TA heeft géén wetenschappelijke basis noch een geschiedenis. Het werd bedacht door verpleegster en theosofe Doctor Dolores Krieger, geregistreerd verpleegster en lid van de faculteit van de afdeling Verpleegkunde aan de universiteit van New York. Zij begon met TA in het begin van de jaren 1970. Ze was ervan overtuigd dat de palmen chakra's zijn die genezende energie kunnen kanaliseren. Ze is de auteur van Therapeutic Touch: How to Use Your Hands to Help and to Heal (1979) (Therapeutische aanraking: hoe uw handen te gebruiken om te helpen en te genezen) en diverse andere boeken over TA. Dora Kunz, voorzitter van de Theosophical Society of America, was haar mentor en een intuïtieve genezer. TA wordt voornamelijk door verplegers uitgevoerd, hoewel het in de hele wereld wordt toegepast door allerlei soorten "alternatieve" genezers en amateurs.

Beoefenaars geven toe dat er nooit enige wetenschappelijke waarneming was van een menselijk energieveld. Ze zeggen dat dit te wijten is aan de tekortkomingen van onze huidige technologie. Iemand met een geoefend zintuig kan echter het menselijk energieveld waarnemen en de integriteit ervan bepalen. Ondanks de duidelijk metafysische basis voor deze kwakzalverij, beweren voorstanders van TA dat het wetenschappelijk is omdat het gebaseerde is op de kwantumfysica. Een subsidieaanvraag om therapeutische aanraking te bestuderen bij mensen met brandwonden verklaart: “De kwantumtheorie zegt dat alle realiteit bestaat uit energievelden en dat 99% van het heelal gewoon ruimte is”. Een andere voorstander beweert:

De onderliggende beginselen waarop deze techniek is gebaseerd houden een aanvaarding in van het paradigma van Einstein van een complex universum als een krachtig veld (d.w.z. het bestaan van een Levensenergie dat door en rondom ons allen stroomt). Voorts, als het leven wordt gekenmerkt door een uitwisseling van diverse energie-eigenschappen, dan kan worden aangenomen dat welke vorm van belemmering ook -- hetzij binnen het organisme of tussen het organisme en de omgeving -- tegengesteld is aan de aanleg van de Natuur en dus ongezond is. Bij het beoefenen van Therapeutische Aanraking probeert men dit onevenwicht in de energie te beïnvloeden zodat de integriteit van het veld wordt hersteld. Op deze manier "geneest" de beoefenaar van TA de patiënt niet maar helpt hij de genezingsprocessen van het lichaam van de patiënt zelf, door zacht de energiestroom van het lichaam te manipuleren en het in z'n geheel aan te passen. Met het evenwicht van geest en lichaam als resultaat, hebben we een echte holistische aanpak (Rebecca Witmer, “Hands that Heal: The Art of Therapeutic Touch,” Healing Arts, 1995).

Laat ons deze beweringen en de gemaakte conclusies grondig bekijken. Einstein had geen paradigma dat het begrip "een levensenergie die door en rondom ons allen stroomt" bevatte. Hij heeft mogelijk wel geschreven over uitwisseling van energie-eigenschappen. Vele natuurkundigen hebben geschreven over zaken als bv. het omzetten van mechanische energie naar elektrische energie, maar zou een gewone natuurkundige de uitdrukking "het leven is een uitwisseling van energie-eigenschappen" begrijpen? Uit dit idee leidt Mevr. Witmer af dat elke vorm van belemmering binnen het organisme of tussen het organisme en de omgeving tegen de Natuur in gaat en dus ongezond is. Dit lijkt wel een non sequitur, maar ze gaat verder: “als het leven wordt gekenmerkt door een uitwisseling van diverse energie-eigenschappen, dan kan worden aangenomen dat welke vorm van belemmering ook -- hetzij binnen het organisme of tussen het organisme en de omgeving -- tegen de Natuur in gaat en dus ongezond is.” Dit lijkt een "alternatieve" logica die gebruikt maakt van een "alternatieve" wetenschap om een "alternatieve" therapie te bewijzen.

Het zou kunnen dat een belemmering binnenin een organisme tegen de natuur in gaat, als we het daarmee over zaken hebben als: blokkage van een luchttoevoer is ongezond of geblokkeerde aders zijn ongezond. Maar de meeste rationele patiënten met dergelijke blokkages wensen waarschijnlijk niet dat iemand op psychische wijze de blokkage wegwerkt. Een rationele persoon denkt niet dat een mystisch zwaaien van de handen over een energieveld ooit dergelijke blokkage kan verwijderen. Anderzijds, voor de meeste organismen is het milieu bijzonder belemmerend. Dit is misschien niet gezond, het is zeker natuurlijk. In ieder geval, wat betekent zeggen dat het ongezond is om tegen de natuur in te gaan? Zijn de orkaan, tornado, vulkaan, overstroming, bliksem en aardbeving tegen de natuur? Hoe zou dat kunnen aangezien ze deel zijn van de natuur? Gaat de leeuw die een gazelle eet tegen de natuur in?

Waarom zo vele gelovers?

Je zou je kunnen afvragen waarom een groep doorgaans intelligente, hoog opgeleide professionals zoals verplegers iets ziet in TA. Mevr. Witmer heeft misschien het antwoord. Ze schrijft

Wie Therapeutische Aanraking uitoefent meldt vaak voordelen voor zichzelf. Bijvoorbeeld, het vermogen van TA om burnout te verminderen bij gezondheidszorgspersoneel is uitgebreid gedocumenteerd.

De TA-therapeut heeft krachten die artsen niet hebben: geheime, mystieke krachten die enkel de beoefenaar meten kan. Je krijgt een hoop positieve commentaar. Je kan niemand pijn doen omdat je hen zelfs niet aanraakt, laat staan hun lichaam binnendringt met medicijnen of chirurgische instrumenten. Jouw netwerk en de mensen in jouw netwerk teren op elkaars enthousiasme. Er is heel veel gemeenschapsversterking. Vele patiënten zweren dat ze jouw goed werk kunnen voelen. Je voelt nieuwe kracht en gemachtigd.

Waarom getuigen zo vele patiënten over de voordelen van therapeutische aanraking of andere zwendeltherapieën als homeopathie en magneettherapie? Sommigen begaan de regressieve denkfout. De meeste getuigenissen worden niet opgevolgd. Ze zijn gebaseerd op onmiddellijke of prille indrukken. Zowel de therapeut als de patiënt worden misleid en denken dat de tijdelijke boost die ze hebben en waarschijnlijk verwachtten, significant is en zal aanhouden. Of ze geven TA aan als oorzaak terwijl de echte oorzaak een gelijklopende behandeling was (bv. medicijnen of operatie). Ook kunnen de gevoelens die gepaard gaan met ziekte of kwetsuur bijzonder complex zijn. Niet alleen pijn maar diverse emoties en verlangens worden erbij betrokken. De patiënt kan bezorgd en angstig, of hoopvol en optimistisch zijn. De tussenkomst van om het even welke zorgzame therapeut --en zij die TA beoefenen worden overal geprezen om hun zorgzame houding--kan deze gevoelens grondig beïnvloeden. De patiënt voelt zich misschien beter, maar het gevoel heeft niets te maken met genezen zijn. Er is wetenschappelijk bewijs dat aanmoedigende therapie van borstkankerpatiënten het humeur en de pijnbeheersing verbetert, maar niet de levensduur (Goodwin 2001; Spiegel 2007). Mogelijk hebben therapieën als TA een gelijkaardig effect op het humeur, al doen ze niets om de ziekte zelf te bestrijden. Een verbeterd humeur kan foutief worden aanzien voor een verbeterde gezondheid. Dezelfde verbetering zou kunnen worden opgewekt door het bekijken van een heel humoristische film.