Vitalisme is de metafysische doctrine dat levende organismen een niet-fysieke innerlijke kracht of energie bevatten die hen de eigenschap van leven geven.

Vitalisten geloven dat het onmogelijk is om louter met de wetten van de natuurkunde en de scheikunde de levensfuncties en -processen uit te leggen. Vitalisme is tegengesteld aan mechanistisch materialisme dat zegt dat leven voortkomt uit een complexe combinatie van organisch materiaal.

Het vitalistisch beginsel staat onder heel wat namen bekend: chi of qi (China), prana (India en therapeutische aanraking), ki (Japan); de orgone-energie van Wilhelm Reich, Mesmers dierenmagnetisme, Bergsons élan vital (levenskracht), enz. Amerikaanse voorstanders verkiezen veeleer de term energie. Heel wat alternatieve therapieën of energiemedicijnen zijn gebaseerd op de overtuiging dat gezondheid wordt bepaald door de stroom van deze vermeende energie. Zie bijvoorbeeld acupunctuur, Ayurvedische geneeskunde, therapeutische aanrakingreiki en qigong.

Een energiemedicijn is een placebo, waardoor vele voorstanders een verkeerde interpretatie geven aan de gevolgen van klassieke conditionering, verwachting van verlichting die leidt tot minder bezorgdheid en stress, en geloof in de doeltreffendheid van het geneesmiddel als gevolg van mythische energie.