Kritisch denken - 13. Perceptie en misleiding

Kijk even naar deze video. De "onmogelijke doos" werd ontworpen en gebouwd door Jerry Andrus (zie ook Sandlot Science). De hersenen proberen wijs te raken uit de waarneminggegevens die het krijgt via de zintuigen. Eerst zien we Jerry in een hok, maar wanneer hij "door de voorplanken" loopt, weten we dat er iets listigs aan de hand is. Wanneer we de onmogelijke doos vanuit een andere hoek zien, begrijpen we dat onze eerste indruk een illusie was te wijten aan de waarnemingshoek. Velen onder ons hebben nooit veel aandacht geschonken aan perspectief en heel ons leven hebben we illusies voor waar aangenomen.

Een indrukwekkend voorbeeld hiervan kan gevonden worden op de vele internetpagina's die beweren het bewijs te hebben dat de Apollo-maanlanding bedrog was. Kijk even naar de afbeelding hieronder!

Hoe kunnen schaduwen in verschillende richtingen vallen? Is dit geen bewijs dat het licht kunstmatig is en dat de foto vals is? Neen, en mensen die dergelijke dingen verklaren zouden beter weten mochten ze het begrip perspectief beter begrijpen.

Ga naar het park op een zonnige dag in de late namiddag wanneer de schaduw lang is, en kijk naar de schaduw van de bomen, lantaarnpalen en ander hoge voorwerpen. Beweeg en bekijk ze vanuit verschillend perspectief. Wat je zal ontdekken is dat de enige maal dat de schaduwen parallel lopen is wanneer je zelf in één lijn staat met de lichtbron (de zon) en de voorwerpen waar je naar kijkt. Zoniet zullen de hoeken van de schaduwen heel verschillend zijn, enkele zullen lijken op de hoeken in de foto hierboven.*

Perceptie is een complex proces waarbij de hersenen visuele, auditieve, enz. percepties bouwt die al dan niet iets hebben te maken met wat er zich werkelijk in de wereld bevindt. Zoals psycholoog Jim Alcock zegt: “Onze hersenen zijn ook in staat om wonderlijke en fantastische waarnemingservaringen te genereren waarvoor we zelden klaar zijn. Buiten-het-lichaamtredingen, hallucinaties, bijna-doodervaringen...” Omdat we er niet klaar voor zijn, kunnen we geloven dat de diepe indruk die ze op ons laten verklaard moet worden door een of andere buitengewone reden i.v.m. transcendente werkelijkheid. Maar dat waarvan we denken dat buiten het lichaam gebeurt, gebeurt vaak binnenin de hersenen.