IN DEZE EDITIE
  • Het einde van de wereld
  • Een kwak 'kwak' noemen
  • Divers skeptisch nieuws
  • De zesde vijs
  • Skeptisch citaat
In onze reeks over het einde van de wereld naderen we stilaan de moderne tijden, niet dat dat enig verschil maakt. De voorspellingen blijven maar komen.

Maar we zijn vooral verheugd over het positieve juridische nieuws. Geen enkele kwakzalver moet nog proberen ons af te schrikken omdat we hem of haar een kwakzalver hebben genoemd. Vanaf nu mag dat gewoon.

En op de uitreiking van de Zesde Vijs mag u zeker niet ontbreken. Het belooft een hele interessante maar ook leuke avond te worden.

Herman Boel
 

HET EINDE VAN DE WERELD

De 18e eeuw staat deze keer op het programma.

1704
Wetenschapper, wiskundige, astronoom, botanist, filosoof, cartograaf, auteur en kunstliefhebber, theoloog en conservatief katholiek kardinaal Nicholas de Cusa (gestorven in 1464) voorspelde dat het millenium (sic) in 1704 te verwachten viel.

1715
In een nota in de marge van zijn wet van de zwaartekracht, schreef Isaac Newton dat Christus in 1715 zou verschijnen. Gelukkig was zijn wet van de zwaartekracht niet zo dwaas als z'n voorspelling.

1719
Jacques Bernouilli, voorvader van de wiskundige Bernouilli familie voorspelde dat de aarde op 5 april 1719 dooe een komeet zou worden vernietigd.

1720
Isaac Watts (1647-1748), schrijver van hymnes en auteur en componist van het kerstverhaal Joy to the World, waarvan de tekst over de tweede komst en niet over de geboorte van Christus gaat. Maar de schrijver van onder meer het boek Het einde der Tijden had het jammerlijk verkeerd.

1736
William Whitson voorspelde dat Londen op 13 oktober door een vloedgolf zou worden getroffen. Op de bewuste dag verzamelden heel wat inwoners van Londen op boten op de rivier Thames. Maar ze konden veilig en met weer een illusie minder terug naar huis.

1757
In een visie voorspelden engelen aan Emanuel Swedenborg dat de wereld zou vergaan in 1757. Die engelen toch, altijd wel te vinden voor een grapje.

1761
Op 8 februari en 8 maart waren er aardbevingen, dus moest de wereld wel eindigen na nog eens 28 dagen. Dat was alvast de mening van William Bell die voorspelde dat deze aardbeving de aarde zou vernietigen. Net als 25 jaar eerder verzamelden heel wat inwoners van Londen op boten op de rivier Thames. Maar opnieuw konden ze veilig terug naar huis. Zouden ze dat nog een derde maal doen deze eeuw?

1763
Methodist George Bell (geen familie van) voorspelde het einde van de wereld op 28 februari van dit jaar. Zonder succes.

1780
Gedurende enkele uren van de namiddag van 19 mei werd de hemel in het Amerikaanse New England plots helemaal donker. Mensen geloofden dan ook dat de Dag des Oordeels was aangekomen. Maar de duisternis werd veroorzaakt door bosbranden in het westen.

1789
Kardinaal Pierre d'Ailly uit de 14e eeuw voorspelde de komst van de antichrist voor 1789. Hij heeft z'n dwaasheid niet zelf meer meegemaakt, gelukkig voor hem.

1792
De Shakers, een Amerikaanse religieuze sekte, waren ervan overtuigd dat het einde van de wereld eraan kwam. Sektes vertellen echter maar heel zelden iets waars.

1795
Richard Brothers voorspelde de komst van Christus tussen 1793 en 1795. Hij zou de tien verloren stammen van Israel leiden en de koning van Engeland worden. De Engelse koning was hierdoor niet meteen verontrust.
Nathalie Brassey Halhead voorspelde dat de wereld zou vergaan op 19 november. Nog een die op haar bek viel...

1800
Het regent nieuwe pogingen. De katholieke profete Suzette Labrousse voorspelt le millénium voor dit jaar. Ook deze poging leidt tot niets.
 

EEN KWAK 'KWAK' NOEMEN

Uitstekend nieuws. Voortaan is het u en mij, in België althans, opnieuw toegelaten om een kwakzalver... 'kwakzalver' te noemen. Wat is er gebeurd?
In 2005 waagde twee mensen van Skepp het om de Nederlandse Robert Gorter in een artikel een kwakzalver te noemen. Dat was niet naar de zin van deze man, die meteen een rechtzaak inspande. Nu moet u weten dat Robert Gorter zichzelf antroposoof en oncoloog noemt. In zijn kliniek in Keulen behandelt hij kankerpatiënten met onbewezen therapieën als hyperthermie en dendritische celtherapie. Het zijn behandelmethoden waar onderzoek naar wordt gedaan, maar die niet wetenschappelijk zijn getest. En zoals Gorter beweren dat ze succesvol kunnen worden toegepast, is er helemaal over en gewoon onwaar.

In juni vorig jaar oordeelde het Hof in Antwerpen dat de leden van Skepp de man geen kwakzalver meer mochten noemen. Maar het Hof van Cassatie heeft dat vonnis ongedaan gemaakt. Er kan immers ondubbelzinnig worden aangetoond dat Gorter enkel uit is op geldgewin en daardoor geen interesse heeft in een wetenschappelijk bewijs voor de werking van de therapieën die hij aanbiedt. Kortom, het Hof oordeelde impliciet dat Gorter inderdaad een kwakzalver is en iedereen dat mag zeggen.

Maar de gevolgen van deze uitspraak reiken veel verder dan Gorter. Er zijn een pak mensen die uit zijn op geldgewin en hun aangeboden praktijken niet wetenschappelijk kunnen bewijzen. Denken we maar aan de homeopaten, acupuncturisten, reiki-beoefenaars, mediums, vermeend paranormaal begaafden, babyfluisteraars, enzovoort. We mogen hen voortaan allemaal vrijuit en publiekelijk kwakzalvers noemen.

In Nederland loopt nog steeds een gelijkaardige juridische strijd. Die loopt tussen de Vereniging tegen de Kwakzalverij en de alternatieve 'arts' Maria Sickesz die hartziekten, maagzweren, schizofrenie, autisme en depressies meent te kunnen genezen door manipulatie van de wervelkolom. Binnen enkele maanden komt die zaak opnieuw voor in het gerechtshof in Den Haag. Als het recht ook hier zegeviert, zal men ook in Nederland al die kwakzalvers als dusdanig publiekelijk mogen bestempelen.
 

DIVERS SKEPTISCH NIEUWS

Oivo-rapport over alternatieve geneeswijzen
Het OIVO (Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties) publiceerde onlangs een rapport (link naar PDF) over alternatieve geneeswijzen. Wie dit doorneemt, merkt dat het OIVO de consumenten afraadt zich uitsluitend tot alternatieve geneeskunde te wenden en dat ze erop wijzen dat er geen bewijs bestaat voor enige werking, uitgezonderd het placebo-effect. Het is alvast een goed teken dat het centrum zich uitspreekt tegen alternatieve geneeswijzen. Vooral in Franstalig België heeft het OIVO (CRIOC) een grote invloed op het publieke debat.

Belgisch hof promoot homeopathie
De Belgische koninklijke familie sponsort openlijk homeopathie. De Koning Boudewijnstichting financiert jaarlijks het fonds Steyn-Veyrin, een fonds dat elk jaar snoepreisjes maarkt naar Spanje en Frankrijk ten voordele van de ontwikkeling van prenatale homeopathie. Koninklijke kwak dus.

Kwakzalver Boiron betaalt fikse schadevergoeding
Homeofabrikant Boiron betaalt maar liefst 12 miljoen dollar aan klanten die niet tevreden zijn met hun producten en belooft om voortaan eerlijker te zijn. Vooraleer we euforie slaken, moeten we erbij vertellen dat 12 miljoen dollar maar een peulschil is in vergelijking met de honderden miljoenen die het bedrijf verdient. En helemaal eerlijk zullen ze nooit zijn, want dan moeten ze vertellen dat hun producten niets meer zijn dan wat water en dus onmogelijk iets meer dan een placebo-effect kunnen teweegbrengen. We houden het alvast voor u in het oog.

Waarom is kritisch denken zo moeilijk?
En hoe komt het dat zelf mensen die kritisch denken onderwijzen toch nog fouten maken tegen wat ze zelf onderwijzen? Daar geeft dit bijzonder interessant (Engelstalig) PDF-document een heel mooi antwoord op. Interessante leesvoer!
 

DE ZESDE VIJS

Op 18 april reikt SKEPP opnieuw de gegeerde en gerenommeerde Zesde Vijs en de gevreesde Skeptische Put uit. De toonaangevende SKEPP-prijzen winnen jaar na jaar aan invloed.
De Zesde Vijs wordt toegekend aan iemand die zich het voorbije jaar verdienstelijk heeft gemaakt in het verspreiden van objectieve kennis inzake pseudowetenschap en het paranormale.
De Skeptische Put is voorbehouden voor iemand die zich het laatste jaar bijzonder onkritisch heeft opgesteld en de popularisering van kennis en wetenschap totaal verkeerd heeft begrepen.
De prijzencommissie, onder leiding van Patrick De Witte, buigt zich zoals ieder jaar over de verschillende kandidaturen.

Tijdens de prijsuitreiking zijn er ook optredens van:

Nigel Williams
Eén van Vlaanderens bekendste stand-up comedians (www.nigelwilliams.be). In zijn recente show ‘Geloof mij!’ trok hij op hilarische manier van leer tegen godsdienstwaanzin, spirituele verzinsels en andere flauwekul. De geknipte persoon dus voor deze avond!

Gili
De bekendste illusionist en mentalist van de lage landen. Zijn vijf zintuigen weet hij zó goed te gebruiken dat het lijkt alsof hij er een zesde heeft. Hij verraste vriend en vijand met zijn succesvolle theatershow ‘Iedereen Paranormaal’, waarin hij vermeende paragnosten en helderzienden liefdevol in hun hemd zet. Deze avond laat hij ons proeven van zijn nieuwste werk. Een primeur!

Koen Fillet
In 2001 de gelukkige winnaar van de Zesde Vijs, met zijn radio-programma ‘Jongens en wetenschap’. Daarnaast kennen we hem als radiomaker van ‘Feyten of Fillet’ en ‘Interne keuken’ op Radio 1. De perfecte gastheer voor deze skeptische avond!

Edzard Ernst
De eerste hoogleraar complementaire geneeskunde ter wereld (Universiteit van Exeter), die kritisch onderzoek uitvoert naar zowat alle 'alternatieve' geneeswijzen. Minstens 95% van deze geneeswijzen doorstaat zijn kritische blik niet. Tegelijk gaat hij heel eerlijk om met de (zeldzame) positieve resultaten van niet-reguliere therapieën. Recent schreef hij samen met Simon Singh het boek ‘Bekocht of behandeld?’, dat internationaal werd geprezen als het eerlijkste en het meest accurate onderzoek naar alternatieve geneeswijzen ter wereld.
Het is een grote eer voor SKEPP om professor Edzard Ernst te mogen ontvangen voor een lezing. We zijn trots hem die avond ook een erelidmaatschap te overhandigen.

De zesde vijs
 

SKEPTISCH CITAAT

Deze maand gaan we te rade bij Sir Arthur Charles Clarke (1917-2008), een invloedrijk Brits sciencefictionschrijver, uitvinder en futuroloog:

Ik geloof niet in astrologie. Ik ben namelijk boogschutter en die staan er om bekend uiterst skeptisch te zijn.
 

UITSMIJTER

Waarom het nog nodig is, weten we niet, maar een wetenschapper van NASA vond het nodig om nog eens duidelijk te stellen waarom de aarde niet zal vergaan op 21 december 2012. Anderzijds kunnen we de waarheid niet voldoende herhalen om alle roekeloze doemdenkers een halt toe te roepen.