IN DEZE EDITIE
  • Het einde van de wereld
  • Tiens, Betelgeuse dan toch niet ontploft?
  • Divers skeptisch nieuws
  • Skeptisch citaat
Morgen, nee, overmorgen is het zover. Dan zullen al die dwaze believers merken dat ze het kolossaal mis hadden met hun vrees en doemvoorspellingen. Maar op die dag zullen alle uitgelachen doemdenkers ook met de nodige en voorspelbare ad-hocargumenten op de proppen komen om toch maar hun gelijk te halen. En zo gaat het altijd...

Voor één keer wil ik u vragen om deze nieuwsbrief achteraan te beginnen. In de uitsmijter vindt u een link naar mijn eigen gastbijdrage voor de fantastische videoblog Wetenschap101.nl. En die bijdrage gaat uiteraard over 21 december, wat had u gedacht?

In deze nieuwsbrief gaan we ook van start met een nieuwe reeks die -toeval of niet- opnieuw "Het einde van de wereld" wordt genoemd. Maar in plaats van op niets ernstigs gebaseerde doemvoorspellingen krijgt u te horen hoe de wereld écht tot haar einde kan of zal komen. Niet altijd een opwekkend verhaal, maar het is niet anders.

Toch veel leesplezier toegewenst!


Herman Boel
 

HET EINDE VAN DE WERELD

Het is geen geheim dat de aarde in het verleden al door kometen werden getroffen. En dit weten we zeker: het zal nog gebeuren.
Als zo’n meteoor op de aarde inslaat, staat de atmosfeer in brand. Een gigantische vuurzuil gaat kilometers de lucht in. Honderdduizenden sterven onmiddellijk. Duizenden kilometers in het rond wordt iedereen ogenblikkelijk verbrand en mensen vlakbij de impact verdampen gewoon. Een schokgolf gaat de wereld rond: massale aardbevingen, gigantische tsoenami’s, vulkanen die openbarsten. Er zijn miljoenen doden en hele steden gaan in het niets op.

Wie zich aan de andere kant van de wereld bevindt krijgt ook vernietigende golven over zich heen; de aardkorsten wrijven tegen elkaar aan zodat in enkele seconden tijd bergketens worden gevormd.

En dat is nog maar het begin. Wie dit alles toch overleeft, krijgt te maken met een zwarte wolk van gruis die de hele aarde bedekt en lange tijd de zon blokkeert. De temperatuur op aarde gaat de dieperik in, planten kunnen geen zuurstof meer produceren en ook dieren die van planten leven gaan eraan. Wij die op zowel dieren als planten leven, zitten dan met een serieus probleem.



Uiteindelijk zal de zon opnieuw tevoorschijn komen en stijgt de temperatuur opnieuw, maar tegen dan zijn bacteriën en wat mossen het enige dat op aarde nog leeft. Met een beetje geluk gaat het om wat insecten, ongedierte en vis. De mensheid is niet meer.

De schrik voor meteoren is recent. Tot 1978 was niemand er mee bezig, maar toen ontdekten enkele paleobiologen dat het mysterie van de plotse verdwijning van de dinosauriërs op aarde kon worden verklaard door een meteoorinslag.

Die meteoor is 65 miljoen jaar geleden ingeslagen en het resultaat moet min of meer zoals hierboven zijn geweest. Het leven op onze planeet was bijna volledig uitgeroeid. Alle planten dieren groter dan een grassprietje stierven uit. In 1991 vond NASA de krater van die beruchte inslag onder het Mexicaanse schiereiland Yucatán. Op basis van de omvang van de krater, werd berekend dat de meteoor de omvang van een berg had.

Die meteoor was niet de eerste grote meteoor die op aarde insloeg. Toen de aarde pas was gevormd sloeg een lichaam van aanzienlijke omvang op aarde in. Een groot stuk van de aarde werd van onze planeet afgerukt en vormde de maan.

Een half miljard jaar later werd onze planeet door zovele asteroïden gebombardeerd dat de hele korst smolt. Dat verklaart waarom de oudste rotsen op aarde slechts 3,9 miljard jaar oud zijn terwijl de planeet zelf vijf miljard jaar oud is.

En dan was er die apocalyptische gebeurtenis 590 miljoen jaar geleden. Op een dag sloeg een ontzettend grote meteoor in op wat nu Zuid-Australië is, creëerde een krater van vier kilometer diep en 40 kilometer breed. De impact was zo groot dat er gigantische aardbevingen en tsoenami’s kwamen, zelfs op honderden kilometer afstand.

En 360 miljoen jaar geleden was er een andere, ook al in Australië, die 85% van alle diersoorten uitroeide. 150 miljoen jaar geleden was Noorwegen aan de beurt.

Maar ook toen de mensen al op de planeet liepen, regende het meteoren. Volgens onderzoekers werden de legendarische overstromingen van Deucalion, het Soemerische Gilgamesjepos en de Bijbelse zondvloed allemaal veroorzaakt door een grote komeet die ergens in de zee viel.

In 1490 werd de Chinese stad Ch’ing Yang getroffen. Volgens kroniekschrijvers regende het stenen en vuur. In 1908 was Midden-Siberië aan de beurt.  De vrijgekomen energie bij die inslag kwam overeen met 15 megaton aan TNT, ofwel duizend atoombommen!


Een reconstructie én een echte foto van de ontploffing boven Siberië in 1908


Kortom, gemiddeld elke 300 jaar wordt de aarde getroffen door een meteoor van enige omvang. Het gevolg van zo’n impact hangt uiteraard af van waar op aarde de meteoor inslaat. Was de meteoor die de dinosauriërs uitroeide in zee terechtgekomen in plaats van op land, dan hadden de dino’s het waarschijnlijk overleefd. Als de meteoor van Siberië in bewoond gebied terechtkomt, dan verdwijnt dat gebied volledig. Vermits ongeveer 10 procent van onze planeet is bewoond, kan je statistisch aannemen dat elke 3000 jaar een meteoor een bewoond gebied zal treffen.

Ondertussen geloven heel wat mensen dat als NASA een op de aarde afkomende meteoor ontdekt, een team astronauten die met een space shuttle en wat kernbommen kan tegenhouden. Niets is minder waar.

In maart 1998 was het bijna zover. Een grote komeet stevende op de aarde af maar miste ons net. Omdat de komeet recht op ons afkwam, was het enkel als een heel klein stipje in de hemel waarneembaar en niet als een object dat van links naar rechts in de hemel te zien was. Niemand had de komeet gezien, tot die letterlijk aan ons voorbij was gegaan.

Een deel van de kometen is bedekt met ijs en zijn pas zichtbaar als ze dicht bij de zon komen en we hun staart zien. Maar volgens vele astronomen is het tegen dan te laat.

In 2029 zal opnieuw een hele grote komeet rakelings naast de aarde scheren. De baan van een komeet kan echter verschillen. De kans op een botsing is miniem, maar niet nul…
 

TIENS, BETELGEUSE DAN TOCH NIET ONTPLOFT? 

Vele journalisten hebben een kort geheugen en doen nog minder aan zelfkritiek. Begin 2011 namen een pak media waaronder een hoop Vlaamse en Nederlandse kranten klakkeloos en zonder enige kritische zin het nieuws over dat de ster Betelgeuse ten laatste in 2012 zou ontploffen en als tweede zon aan de hemel zou verschijnen. Nu 2012 zo goed als voorbij is en er helemaal niets is gebeurd, is er uiteraard geen enkele journalist die z'n fout toegeeft, laat staan de lezers excuus vraagt om zijn of haar onkritische houding.

Laten we even de zaken rationeel op een rijtje zetten.

De ster Betelgeuse vormt de linkerzijde van het sterrenstelsel Orion. In de winter is ze zichtbaar als een heldere roodachtige ster. Die ster zal in de komende honderdduizend jaar supernova worden, wat in het leven van een ster als heel binnenkort kan worden bestempeld. Wanneer dat gebeurt zullen astronomen een prachtige kijk hebben op de ontwikkeling van een supernova en de natuurkunde achter zo’n fenomeen. Een ontploffende ster straalt immers massale hoeveelheden neutrino’s uit, een soort subatomisch partikel. In normale omstandigheden zijn die neutrino’s moeilijk waarneembaar maar een supernova zou de zaken heel wat vergemakkelijken.

Een ander interessant gegeven zou de vorm van het puin zijn rond de supernova. Ten slotte stralen supernova’s ook X- en gammastralen uit die ons inzicht verschaffen over wat er in het binnenste van een ster gebeurt.
Het probleem is echter dat het lang niet duidelijk is wanneer de supernova zal gebeuren. De kans dat het volgend jaar al gebeurt is ontzettend klein. Het kan morgen al gebeuren maar het kan evengoed nog 100.000 jaar duren.
De ontploffing zal geen gevolgen geven voor het leven op aarde. Daartoe moet een ster al heel dicht staan, zo’n 25 lichtjaar. Betelgeuse is 600 lichtjaar van ons verwijderd.

Rechts ziet u Betelgeuse - onze zon staat linksonder,
een klein puntje vergeleken met de gigantische buur.

Een supernova komt voor aan het einde van het leven van een zware ster. Een ster schijnt dankzij nucleaire fusie waarbij ze waterstof omzet in helium en nadien helium in koolstof en zwaardere elementen. Op het einde begint de ster ijzer aan te maken. Wanneer dat gebeurt is de hoeveelheid energie die vrijkomt door fusie kleiner dan wat nodig is om atomen te splitsen. Het ijzer valt als het waren neer op het centrum van de ster.

Wanneer de ijzeren kern een bepaalde omvang bereikt, kan de ster niet langer voldoende energie opwekken om de buitenste lagen (die bestaan uit waterstof, helium en andere zware elementen) in stand te houden. In enkele seconden tijd valt de ster ineen en de massa verwijdert zich van de kern met zoveel energie dat de ster helderder wordt dan het sterrenstelsel waarin het zich bevindt. Wat overblijft is een neutronenster, een bal neutronen die nauwelijks enkele kilometers groot is maar zo dicht is dat een kubieke centimeter ervan een kubieke ton weegt.

Dit zal onze zon niet overkomen omdat ze niet zwaar genoeg is. Ze zal uitbreiden tot een rode reus en dan haar buitenste lagen afwerpen om haar leven stilletjes te eindigen als een witte dwergster. Maar Betelgeuse is een van de helderste sterren die we kennen en is veel groter dan onze zon. Mocht ze zich in het midden van ons zonnestelsel bevinden, dan zou de buitenkant reiken tot aan de asteroïdengordel, voorbij Mars.
Dergelijke grote sterren leven niet zo lang. Men vermoedt dat Betelgeuse zo’n 10 miljoen jaar oud is. Hoe groter de ster, hoe korter haar leven. En net daarom denken astronomen dat Betelgeuse aan haar einde zit.

De laatste keer dat een supernova zichtbaar was voor het blote oog was in 1987. Supernova 1987A bevond zich in de Maghelaense wolken op zo’n 168.000 lichtjaar van ons en werd grondig bestudeerd. De helderheid was van derde magnitude, waardoor het zowat het zwakst zichtbare ding was aan het firmament.

Eerder was er een zichtbare supernova in 1604. Die bevond zich dichter bij ons, op zo’n 20.000 lichtjaar. Het was ongeveer zo helder als Venus en werd de ster van Kepler genoemd, naar Johannes Kepler die een van de eerste was om ze op te merken.
Arabische en Chinese astronomen zagen in 1054 de supernova die nu gekend staat als de Krabnevel. Het overblijfsel van de ster kan door amateur-astronomen worden gezien in het sterrenstelsel Taurus. De nova was zo helder dat ze gedurende drie weken overdag kon worden gezien en twee jaar lang zichtbaar was voor het blote oog. De nevel bevindt zich op zo’n 6.000 lichtjaar.

Wanneer Betelgeuse supernova wordt, zal ze gedurende een jaar lang ongeveer zo helder worden als een volle maan.
 

DIVERS SKEPTISCH NIEUWS

Nederlanders mogen opnieuw God beledigen
Een van de eerste handelingen van het nieuwe kabinet Rutte II is het opheffen van de "Wet inzake smalende godslastering" uit 1932. De wet werd de voorbije 50 jaar wel niet echt meer toegepast. Deze handeling is uiteraard zeer tegen de zin van de orthodoxe partij SGP, maar die verloor dan ook de verkiezingen en heeft niets meer in de pap te brokken.

Nieuwe VN-resolutie?
De Saoedische koning Abdullah bin Abdulaziz wil een VN-resolutie die het beledigen van godsdiensten veroordeelt. Zijn vraag volgt op de globale onlusten die in september ontstonden ten gevolge van een YouTubefilm, waarin de spot werd gedreven met de profeet Mohammed. Tientallen mensen werden daarbij gedood.
Misschien meteen een resolutie toevoegen waarbij geweld, moord, doodslag, vete, terrorisme, ... om godsdienstredenen ook worden verboden? Maar dat die zaken voorkomen, is voor de Saoedische koning ongetwijfeld geen probleem.

Kalender voor 2013
Natuurlijk vergaat de wereld morgen niet, er is immers als een Mayakalender voor 2013:


Homeopatische uitbuiting
U zult het misschien niet geloven, maar één van de eerste groepen mensen die reageerde na de verschrikkelijke schietpartij in de basisschool van het Amerikaanse stadje Newtown, waren de homeopaten. Ze verklaarden doodleuk (geen woordspeling bedoeld) dat hun fantastisch water uitstekende eigenschappen heeft voor behandeling tegen shock, angst, terreur en verdriet. Qua lijkenpikkerij kan dat tellen...
 

SKEPTISCH CITAAT

Ook ons citaat houdt verband met morgen, 21 december en is al door diverse mensen, inclusief mezelf, uitgesproken:

De Maya's hebben de ondergang van hun eigen rijk niet zien aankomen. Hoe hadden ze dat dan voor onze wereld kunnen doen?
 

UITSMIJTER

Een uitsmijter van eigen hand. In dit filmpje op Wetenschap101 leg ik uit waarom je geen schrik hoeft te hebben op een mogelijk vergaan van de wereld op 21 december 2012.

Wetenschap101: Het einde van de wereld